dien-tich-hinh-ban-nguyet

Diện tích hình bán nguyệt: công thức, chu vi và bài tập

XEM NHANH

Diện tích hình bán nguyệt bằng một nửa diện tích hình tròn có cùng bán kính: S = (π × r²) : 2. Nếu biết đường kính d thì S = (π × d²) : 8. Ví dụ, hình bán nguyệt bán kính 4 cm có diện tích S = 3,14 × 4 × 4 : 2 = 25,12 cm². Dạng toán này xuất hiện nhiều trong chương trình Toán tiểu học và THCS, đặc biệt ở các bài ghép hình như cửa sổ vòm, sân vận động hay phần tô màu. Dưới đây là công thức diện tích, chu vi, độ dài cung nửa đường tròn, cách tính ngược khi biết chu vi, cùng 6 bài tập có lời giải chi tiết (dùng π ≈ 3,14).

Hình bán nguyệt là gì?

Hình bán nguyệt là một nửa hình tròn, tạo thành khi cắt hình tròn theo một đường kính bất kỳ.

Một hình bán nguyệt gồm hai phần biên: một cung nửa đường tròn và một đoạn thẳng chính là đường kính. Các yếu tố bạn cần xác định trước khi tính:

  • Tâm O: trung điểm của đường kính.
  • Bán kính r: khoảng từ tâm đến điểm bất kỳ trên cung.
  • Đường kính d: cạnh thẳng của hình, d = 2r.
  • Cung nửa đường tròn: phần cong, dài bằng một nửa chu vi hình tròn.

Về bản chất, hình bán nguyệt cũng là một hình quạt tròn có góc ở tâm bằng 180°.

Công thức tính diện tích hình bán nguyệt

Diện tích hình bán nguyệt bằng diện tích hình tròn cùng bán kính chia 2.

Dữ kiện đã biết Công thức diện tích
Bán kính r S = (π × r²) : 2
Đường kính d S = (π × d²) : 8

Trong đó π ≈ 3,14. Đơn vị diện tích là đơn vị đo độ dài bình phương (cm², dm², m²…). Vì sao chia 2? Hình tròn có diện tích π × r², hình bán nguyệt chỉ là một nửa nên chia đôi. Công thức theo đường kính có được khi thay r = d : 2, tức r² = d² : 4, nên S = π × d² : 8. Bạn có thể ôn lại công thức gốc trong bài diện tích hình tròn.

dien-tich-hinh-ban-nguyet-1

Công thức tính chu vi hình bán nguyệt

Chu vi hình bán nguyệt bằng độ dài cung nửa đường tròn cộng với đường kính.

Độ dài cung nửa đường tròn bằng một nửa chu vi hình tròn: (2 × π × r) : 2 = π × r. Cộng thêm đường kính 2r, ta có:

P = π × r + 2 × r = r × (π + 2) (khi biết đường kính: P = π × d : 2 + d).

Lưu ý: nhiều bạn quên cộng đường kính, chỉ tính nửa chu vi đường tròn (π × r). Nếu đề hỏi “độ dài cung” hoặc “độ dài đường cong” thì chỉ lấy π × r; nếu hỏi “chu vi hình bán nguyệt” thì phải cộng cả đường kính.

Bảng tổng hợp công thức hình bán nguyệt

Bảng dưới gom các công thức hay dùng để bạn tra nhanh khi làm bài.

Đại lượng Theo bán kính r Theo đường kính d
Diện tích S π × r² : 2 π × d² : 8
Độ dài cung nửa đường tròn π × r π × d : 2
Chu vi P (gồm đường kính) r × (π + 2) d × (π + 2) : 2
Tìm r khi biết S r² = 2 × S : π
Tìm r khi biết P r = P : (π + 2) ≈ P : 5,14

So sánh hình tròn, hình bán nguyệt và hình quạt tròn

Ba hình này dùng chung bán kính r, chỉ khác phần góc ở tâm được lấy.

Hình Góc ở tâm Diện tích Chu vi
Hình tròn 360° π × r² 2 × π × r
Hình bán nguyệt 180° π × r² : 2 π × r + 2r
Hình quạt tròn n° n° π × r² × n : 360 π × r × n : 180 + 2r

Với phần hình tròn bị cắt theo góc bất kỳ, bạn dùng công thức trong bài diện tích hình quạt tròn. Thay n = 180° vào sẽ ra đúng công thức hình bán nguyệt.

Ví dụ tính diện tích hình bán nguyệt

Ba ví dụ cơ bản sau giúp bạn làm quen với từng công thức (π ≈ 3,14).

Ví dụ 1: Tính diện tích hình bán nguyệt có bán kính 4 cm.

  • S = 3,14 × 4 × 4 : 2 = 25,12 (cm²).

Ví dụ 2: Tính diện tích hình bán nguyệt có đường kính 10 cm.

  • Bán kính r = 10 : 2 = 5 (cm).
  • S = 3,14 × 5 × 5 : 2 = 39,25 (cm²).
  • Kiểm tra bằng công thức đường kính: 3,14 × 10 × 10 : 8 = 39,25 (cm²).

Ví dụ 3: Tính chu vi hình bán nguyệt bán kính 4 cm.

  • P = 4 × (3,14 + 2) = 4 × 5,14 = 20,56 (cm).

dien-tich-hinh-ban-nguyet-2

Bài tập diện tích hình bán nguyệt có lời giải

Các bài tập dưới đây đi từ cơ bản đến ghép hình, tất cả đều dùng π ≈ 3,14.

Bài 1: Một ô cửa sổ gồm hình chữ nhật dài 1,2 m, rộng 0,8 m, phía trên là hình bán nguyệt có đường kính bằng chiều rộng hình chữ nhật. Tính diện tích ô cửa.

  • Diện tích hình chữ nhật: 1,2 × 0,8 = 0,96 (m²).
  • Bán kính hình bán nguyệt: 0,8 : 2 = 0,4 (m).
  • Diện tích hình bán nguyệt: 3,14 × 0,4 × 0,4 : 2 = 0,2512 (m²).
  • Diện tích ô cửa: 0,96 + 0,2512 = 1,2112 (m²).

Bài 2: Một nửa hình tròn có diện tích 157 cm². Tính bán kính.

  • r² = 2 × S : π = 157 × 2 : 3,14 = 100.
  • Vì 10 × 10 = 100 nên r = 10 (cm).

Bài 3: Một hình bán nguyệt có chu vi 25,7 cm. Tính diện tích hình đó.

  • Bán kính: r = P : (π + 2) = 25,7 : 5,14 = 5 (cm).
  • Diện tích: S = 3,14 × 5 × 5 : 2 = 39,25 (cm²).

Bài 4: Một sân chơi gồm phần hình chữ nhật dài 50 m, rộng 20 m, hai đầu là hai nửa hình tròn có đường kính 20 m. Tính diện tích và chu vi sân.

  • Diện tích hình chữ nhật: 50 × 20 = 1000 (m²).
  • Hai nửa hình tròn ghép lại thành một hình tròn bán kính 20 : 2 = 10 (m), diện tích 3,14 × 10 × 10 = 314 (m²).
  • Diện tích sân: 1000 + 314 = 1314 (m²).
  • Chu vi sân gồm 2 cạnh dài và 2 cung nửa đường tròn (không tính đường kính vì nằm bên trong): 2 × 50 + 3,14 × 20 = 100 + 62,8 = 162,8 (m).

Bài 5: Cho hình vuông cạnh 8 cm. Vẽ một nửa hình tròn nằm trong hình vuông, có đường kính là một cạnh của hình vuông. Tính diện tích phần hình vuông nằm ngoài nửa hình tròn.

  • Diện tích hình vuông: 8 × 8 = 64 (cm²).
  • Bán kính nửa hình tròn: 8 : 2 = 4 (cm); diện tích: 3,14 × 4 × 4 : 2 = 25,12 (cm²).
  • Diện tích phần còn lại: 64 − 25,12 = 38,88 (cm²).

Bài 6: Phần cung của một hình bán nguyệt dài 31,4 cm. Tính diện tích và chu vi hình bán nguyệt đó.

  • Độ dài cung = π × r nên r = 31,4 : 3,14 = 10 (cm).
  • Diện tích: S = 3,14 × 10 × 10 : 2 = 157 (cm²).
  • Chu vi: P = 31,4 + 2 × 10 = 51,4 (cm), hoặc 10 × 5,14 = 51,4 (cm).

Lỗi thường gặp khi tính diện tích hình bán nguyệt

Phần lớn lỗi sai đến từ việc nhầm bán kính với đường kính hoặc thiếu đường kính khi tính chu vi.

  • Lấy đường kính thay cho bán kính trong π × r² : 2 khiến kết quả gấp 4 lần.
  • Quên chia 2, tức là tính luôn diện tích cả hình tròn.
  • Tính chu vi nhưng chỉ lấy π × r, bỏ sót đường kính 2r.
  • Trong bài ghép hình, cộng thừa đường kính nằm bên trong hình.
  • Ghi sai đơn vị: diện tích phải là cm², m², còn chu vi là cm, m.

Nếu bạn đang ôn các hình phẳng khác, bài hình thang cân cũng có cách chia hình, ghép hình tương tự.

dien-tich-hinh-ban-nguyet-3

Câu hỏi thường gặp

Công thức tính diện tích hình bán nguyệt là gì?

S = (π × r²) : 2, với r là bán kính và π ≈ 3,14.

Tính diện tích nửa đường tròn khi biết đường kính thế nào?

Dùng S = (π × d²) : 8, hoặc chia đường kính cho 2 để có bán kính rồi áp dụng S = π × r² : 2.

Chu vi hình bán nguyệt tính thế nào?

P = π × r + 2 × r = r × (π + 2), gồm cung nửa đường tròn và đường kính.

Hình bán nguyệt có phải là hình quạt không?

Có, hình bán nguyệt là hình quạt tròn có góc ở tâm 180°.

Diện tích nửa hình tròn có bán kính 10 cm là bao nhiêu?

S = 3,14 × 10 × 10 : 2 = 157 cm².

Đơn vị của diện tích nửa đường tròn là gì?

Là đơn vị đo độ dài bình phương như cm², dm², m².

Kết luận

Diện tích hình bán nguyệt bằng một nửa diện tích hình tròn: S = π × r² : 2, hay S = π × d² : 8 khi biết đường kính. Khi tính chu vi, bạn nhớ cộng cả đường kính: P = r × (π + 2); còn độ dài cung chỉ là π × r. Nắm vững ba công thức này và luyện qua các bài ghép hình, bạn sẽ giải được phần lớn dạng toán liên quan. Hãy thử tự làm lại 6 bài tập ở trên trước khi xem lời giải nhé.

Xem thêm:

Tin mới nhất
doraemon-movie-44
Doraemon movie 44: Nobita’s Art World Tales có gì?
trung-roi-giong-va-khac-thuc-vat
Trùng roi giống và khác thực vật ở điểm nào? Bảng so sánh
nguyen-hong
Nguyên Hồng: tiểu sử, tác phẩm chính và phong cách
berserk-anime
Berserk anime: các phần, thứ tự xem và nội dung phim