Trùng roi giống và khác thực vật ở điểm nào là câu hỏi quen thuộc trong chương Động vật nguyên sinh của Sinh học 7. Nói ngắn gọn, trùng roi giống thực vật vì có cấu tạo tế bào, có diệp lục và tự dưỡng nhờ quang hợp; còn khác thực vật vì có roi để di chuyển, có điểm mắt, có không bào co bóp, không có thành xenlulôzơ và có thể chuyển sang dị dưỡng khi thiếu ánh sáng. Bên dưới, bạn sẽ có bảng so sánh tổng hợp, phần giải thích từng đặc điểm, cấu tạo, dinh dưỡng, sinh sản của trùng roi xanh cùng một số câu hỏi ôn tập có lời giải để tự kiểm tra.
Bảng so sánh trùng roi và thực vật
Bảng dưới đây gom các điểm giống và khác giữa trùng roi xanh và thực vật để bạn ôn nhanh trước giờ kiểm tra.
| Đặc điểm | Trùng roi xanh | Thực vật |
|---|---|---|
| Cấu tạo tế bào | Có (cơ thể chỉ gồm 1 tế bào) | Có (phần lớn là cơ thể đa bào) |
| Hạt diệp lục | Có | Có (trong lục lạp) |
| Tự dưỡng (quang hợp) | Có, khi có ánh sáng | Có |
| Dị dưỡng | Có thể, khi ở chỗ tối lâu ngày | Không (trừ một số cây ký sinh) |
| Di chuyển | Chủ động, nhờ roi | Không di chuyển chủ động |
| Điểm mắt | Có | Không |
| Không bào co bóp | Có | Tế bào thực vật thường không có |
| Vỏ ngoài tế bào | Màng mềm dẻo (lớp màng ngoài, pellicle), không có thành xenlulôzơ | Có thành tế bào bằng xenlulôzơ |

Trùng roi giống thực vật ở điểm nào?
Trùng roi giống thực vật ở cấu tạo tế bào, ở hạt diệp lục và ở khả năng tự tổng hợp chất hữu cơ.
- Có cấu tạo tế bào, gồm màng, chất nguyên sinh và nhân.
- Có hạt diệp lục trong chất nguyên sinh, làm cơ thể có màu xanh lá.
- Tự dưỡng: khi có ánh sáng, trùng roi quang hợp tạo chất hữu cơ như cây xanh.
- Có hạt dự trữ chứa chất hữu cơ tổng hợp được.
Quá trình quang hợp ở trùng roi về bản chất giống ở cây xanh: dùng năng lượng ánh sáng, khí cacbonic và nước để tạo chất hữu cơ, đồng thời thải khí oxi. Bạn có thể ôn lại phương trình và nguyên liệu trong bài sơ đồ quang hợp, và tìm hiểu bào quan chứa diệp lục ở thực vật trong bài lục lạp là gì.

Trùng roi khác thực vật ở điểm nào?
Trùng roi khác thực vật chủ yếu ở khả năng di chuyển, cảm nhận ánh sáng, cách bài tiết, lớp vỏ tế bào và kiểu dinh dưỡng linh hoạt.
- Có roi: roi xoáy vào nước giúp cơ thể di chuyển chủ động.
- Có điểm mắt: cảm nhận ánh sáng, giúp trùng roi bơi về phía có ánh sáng (tính hướng sáng).
- Có không bào co bóp: tập trung nước thừa và chất thải rồi thải ra ngoài, giữ ổn định áp suất trong tế bào.
- Không có thành xenlulôzơ: tế bào chỉ được bao bởi lớp màng mềm dẻo nên có thể thay đổi hình dạng.
- Dinh dưỡng linh hoạt: ở chỗ tối lâu ngày, trùng roi mất diệp lục, nhạt màu và hấp thụ chất hữu cơ hòa tan trong nước (dị dưỡng).
Những đặc điểm như di chuyển chủ động và dị dưỡng là dấu hiệu thường gặp ở động vật. Chính vì vậy, trong Sinh học 7 trùng roi được xếp vào ngành Động vật nguyên sinh, còn theo chương trình Khoa học tự nhiên mới, trùng roi được giới thiệu trong nhóm nguyên sinh vật.

Đặc điểm của trùng roi xanh
Trùng roi xanh là sinh vật đơn bào nhỏ, sống ở nước ngọt, vừa tự dưỡng vừa có thể dị dưỡng.
| Đặc điểm | Mô tả (theo Sinh học 7) |
|---|---|
| Nơi sống | Nước ngọt: ao, hồ, đầm, ruộng, cả vũng nước mưa |
| Hình dạng, kích thước | Đơn bào, dài khoảng 0,05 mm, hình thoi, đầu tù, đuôi nhọn, đầu có 1 roi dài |
| Cấu tạo | Nhân, chất nguyên sinh chứa hạt diệp lục và hạt dự trữ, điểm mắt, không bào co bóp |
| Dinh dưỡng | Tự dưỡng khi có ánh sáng, dị dưỡng khi thiếu ánh sáng |
| Hô hấp | Trao đổi khí qua màng tế bào |
| Bài tiết | Nhờ không bào co bóp |
| Sinh sản | Vô tính, phân đôi theo chiều dọc cơ thể |

Trùng roi sinh sản như thế nào?
Trùng roi sinh sản vô tính bằng cách phân đôi theo chiều dọc cơ thể, khác với cách phân đôi theo chiều ngang ở một số động vật nguyên sinh khác.
- Bước 1: nhân phân chia trước thành 2 nhân.
- Bước 2: chất nguyên sinh và các bào quan (diệp lục, điểm mắt, roi…) lần lượt phân chia.
- Bước 3: cơ thể tách dọc thành 2 trùng roi con có cấu tạo giống nhau.
Ở thực vật, ngoài sinh sản vô tính còn có sinh sản hữu tính gắn với quá trình giảm phân tạo giao tử. Đây cũng là một điểm giúp bạn phân biệt khi làm bài so sánh mở rộng.
Vì sao trùng roi được xem là trung gian giữa động vật và thực vật?
Trùng roi mang cả đặc điểm của thực vật lẫn động vật nên được nêu làm ví dụ về mối quan hệ nguồn gốc giữa hai giới.
Về phía thực vật, trùng roi có diệp lục và tự dưỡng. Về phía động vật, trùng roi di chuyển chủ động, có điểm mắt và có thể dị dưỡng. Ngoài trùng roi sống đơn lẻ, ở ao hồ còn có tập đoàn trùng roi (tập đoàn Vôn vốc) hình cầu, màu xanh, gồm nhiều tế bào có roi liên kết với nhau. Tập đoàn này gợi ý con đường hình thành cơ thể đa bào từ sinh vật đơn bào.
Để so sánh với một sinh vật đơn bào khác không có nhân hoàn chỉnh, bạn có thể đọc bài vi khuẩn là gì, và ôn lại thành phần chung trong bài tế bào là gì.

Câu hỏi ôn tập có lời giải
Các câu hỏi dưới đây bám sát dạng bài thường gặp trong kiểm tra Sinh học 7 và KHTN.
Câu 1. Trùng roi giống thực vật ở điểm nào?
A. Có roi B. Có điểm mắt C. Có diệp lục và tự dưỡng D. Có không bào co bóp
Lời giải: Đáp án C. Roi, điểm mắt và không bào co bóp đều là điểm khác thực vật; chỉ diệp lục và khả năng tự dưỡng là điểm giống.
Câu 2. Nếu nuôi trùng roi xanh trong chỗ tối lâu ngày, hiện tượng gì xảy ra? Giải thích.
Lời giải: Trùng roi mất dần màu xanh vì diệp lục bị tiêu biến khi không có ánh sáng. Lúc này trùng roi không quang hợp được nên chuyển sang dị dưỡng, hấp thụ chất hữu cơ hòa tan trong nước để sống.
Câu 3. Vì sao khi soi kính hiển vi, ta thấy trùng roi bơi về phía có ánh sáng?
Lời giải: Nhờ điểm mắt cảm nhận ánh sáng kết hợp với roi để di chuyển. Bơi về phía sáng giúp trùng roi quang hợp hiệu quả hơn.
Câu 4. Một trùng roi phân đôi liên tiếp 4 lần. Hỏi tạo ra bao nhiêu trùng roi con?
Lời giải: Mỗi lần phân đôi số cá thể tăng gấp đôi, nên sau 4 lần có 24 = 16 trùng roi con.
Câu 5. Nêu 3 điểm giúp phân biệt tế bào trùng roi với tế bào thực vật.
Lời giải: Trùng roi có roi, có điểm mắt, có không bào co bóp và không có thành xenlulôzơ; tế bào thực vật có thành xenlulôzơ, không có roi và điểm mắt.
Câu hỏi thường gặp
Trùng roi giống thực vật ở điểm nào?
Trùng roi giống thực vật ở ba điểm: có cấu tạo tế bào (nhân, chất nguyên sinh), có hạt diệp lục và có khả năng tự dưỡng nhờ quang hợp khi có ánh sáng.
Trùng roi khác thực vật ở điểm nào?
Trùng roi có roi để di chuyển, có điểm mắt cảm nhận ánh sáng, có không bào co bóp, không có thành xenlulôzơ và có thể sống dị dưỡng khi thiếu ánh sáng.
Trùng roi di chuyển bằng gì?
Trùng roi di chuyển nhờ roi: roi xoáy vào nước giúp cơ thể vừa tiến vừa xoay mình.
Trùng roi sinh sản như thế nào?
Trùng roi sinh sản vô tính bằng cách phân đôi theo chiều dọc cơ thể: nhân phân chia trước, sau đó chất nguyên sinh và các bào quan phân chia, tạo thành 2 cá thể mới.
Vì sao trùng roi có màu xanh?
Trùng roi có màu xanh vì trong chất nguyên sinh có nhiều hạt diệp lục. Khi sống lâu trong tối, diệp lục mất dần nên cơ thể nhạt màu.
Vì sao trùng roi được coi là trung gian giữa động vật và thực vật?
Vì trùng roi vừa có đặc điểm của thực vật (diệp lục, tự dưỡng) vừa có đặc điểm của động vật (di chuyển chủ động, dị dưỡng), gợi ý mối quan hệ về nguồn gốc giữa hai giới.
Kết luận
Tóm lại, trùng roi giống thực vật vì có cấu tạo tế bào, có diệp lục và tự dưỡng, nhưng khác thực vật vì có roi, điểm mắt, không bào co bóp, không có thành xenlulôzơ và có thể dị dưỡng khi thiếu ánh sáng. Sự kết hợp này khiến trùng roi trở thành ví dụ điển hình về mối liên hệ giữa động vật và thực vật. Bạn hãy dùng bảng so sánh và các câu hỏi ôn tập ở trên để tự kiểm tra, rồi đọc thêm các bài sinh học liên quan để nắm chắc kiến thức nhé.





