Hình thang cân là hình thang có hai góc kề một đáy bằng nhau. Từ định nghĩa suy ra hai cạnh bên bằng nhau và hai đường chéo bằng nhau. Khi làm bài, bạn chỉ cần chứng minh hình thang có hai góc kề một đáy bằng nhau hoặc hai đường chéo bằng nhau là kết luận được. Dưới đây là định nghĩa, tính chất, dấu hiệu nhận biết, công thức chu vi, diện tích và các bài tập có lời giải chi tiết theo chương trình Toán 8.
Hình thang cân là gì?
Hình thang cân là hình thang có hai góc kề một đáy bằng nhau. Với hình thang ABCD có AB // CD, ABCD là hình thang cân khi góc C = góc D (hoặc góc A = góc B). Ôn lại khái niệm đáy, cạnh bên trong bài hình thang là gì.
| Yếu tố | Đặc điểm trong hình thang cân ABCD (AB // CD) |
| Hai đáy | AB và CD song song |
| Hai góc kề đáy lớn | Góc C = góc D |
| Hai góc kề đáy nhỏ | Góc A = góc B |
| Hai cạnh bên | AD = BC |
| Hai đường chéo | AC = BD |
Tính chất của hình thang cân
Hình thang cân có bốn tính chất chính về cạnh bên, đường chéo, góc và tính đối xứng. Khi đề đã cho hình thang cân, bạn được dùng trực tiếp các tính chất này.
- Tính chất 1 – Hai cạnh bên bằng nhau: AD = BC.
- Tính chất 2 – Hai đường chéo bằng nhau: AC = BD.
- Tính chất 3 – Tổng hai góc kề cùng một cạnh bên bằng 180° (đây là tính chất chung của mọi hình thang).
- Tính chất 4 – Có một trục đối xứng là đường thẳng vuông góc với hai đáy và đi qua trung điểm của mỗi đáy.

Chứng minh nhanh tính chất 2: xét tam giác ADC và tam giác BCD có cạnh DC chung, góc ADC = góc BCD (định nghĩa hình thang cân), AD = BC (tính chất 1). Vậy hai tam giác bằng nhau theo trường hợp cạnh – góc – cạnh, suy ra AC = BD.
Lưu ý: chiều ngược lại của tính chất 1 không đúng. Hình thang có hai cạnh bên bằng nhau chưa chắc là hình thang cân, vì hình bình hành cũng là hình thang có hai cạnh bên bằng nhau (và song song). Bạn có thể đối chiếu thêm với bài hình bình hành là gì.
Dấu hiệu nhận biết hình thang cân
Trong chương trình Toán 8 có hai dấu hiệu nhận biết hình thang cân chuẩn: dựa vào góc kề một đáy và dựa vào hai đường chéo.
- Dấu hiệu 1 – Hình thang có hai góc kề một đáy bằng nhau là hình thang cân.
- Dấu hiệu 2 – Hình thang có hai đường chéo bằng nhau là hình thang cân.
- Mở rộng (Toán 9) – Hình thang nội tiếp được đường tròn là hình thang cân.
“Hai cạnh bên bằng nhau” không phải là dấu hiệu nhận biết, do có phản ví dụ là hình bình hành. Bảng dưới giúp bạn phân biệt hình thang cân với các hình dễ nhầm:
| Hình | Hai cạnh bên bằng nhau? | Hai đường chéo bằng nhau? | Là hình thang cân? |
| Hình thang cân | Có | Có | Có |
| Hình bình hành (không phải hình chữ nhật) | Có | Không | Không |
| Hình chữ nhật | Có | Có | Có (trường hợp đặc biệt) |

Công thức chu vi và diện tích hình thang cân
Chu vi hình thang cân bằng tổng hai đáy cộng hai lần cạnh bên, còn diện tích bằng nửa tích của tổng hai đáy với chiều cao. Nếu chưa có chiều cao, hãy kẻ đường cao từ đỉnh đáy nhỏ rồi dùng định lý Pythagore.
| Đại lượng | Công thức | Ghi chú |
| Chu vi | P = a + b + 2c | a, b là hai đáy; c là cạnh bên |
| Diện tích | S = (a + b) × h : 2 | h là chiều cao |
Ví dụ: Hình thang cân có hai đáy 6 cm và 10 cm, cạnh bên 5 cm. Kẻ đường cao từ hai đỉnh của đáy nhỏ, phần chênh lệch mỗi bên là (10 − 6) : 2 = 2 cm. Chiều cao h = √(5² − 2²) = √21 ≈ 4,58 cm.
- Chu vi: P = 6 + 10 + 2 × 5 = 26 cm.
- Diện tích: S = (6 + 10) × √21 : 2 = 8√21 ≈ 36,66 cm².
Nếu muốn luyện thêm nhiều dạng đề tính chu vi, bạn tham khảo bài chu vi hình thang.

Bài tập hình thang cân có lời giải
Bài 1: Cho hình thang cân ABCD (AB // CD) có góc D = 70°. Tính các góc còn lại.
Lời giải: Vì ABCD là hình thang cân nên góc C = góc D = 70°. Do AB // CD nên góc A + góc D = 180°, suy ra góc A = 110°. Tương tự góc B + góc C = 180°, nên góc B = 110°.
Bài 2: Hình thang cân có đáy nhỏ 8 cm, đáy lớn 14 cm, cạnh bên 5 cm. Tính chu vi và diện tích.
Lời giải: Chu vi P = 8 + 14 + 2 × 5 = 32 cm. Hình chiếu của cạnh bên lên đáy lớn là (14 − 8) : 2 = 3 cm, nên chiều cao h = √(5² − 3²) = √16 = 4 cm. Diện tích S = (8 + 14) × 4 : 2 = 44 cm².
Bài 3: Hình thang cân ABCD (AB // CD) có đáy nhỏ AB = 4 cm, cạnh bên AD = 6 cm, góc D = 60°. Tính đáy lớn CD, chu vi và diện tích.
Lời giải: Kẻ AH vuông góc với CD. Trong tam giác vuông AHD có góc D = 60°, cạnh huyền AD = 6 cm nên DH = 6 × cos 60° = 3 cm và AH = 6 × sin 60° = 3√3 cm. Do hình thang cân đối xứng, CD = AB + 2 × DH = 4 + 6 = 10 cm. Chu vi P = 4 + 10 + 2 × 6 = 26 cm. Diện tích S = (4 + 10) × 3√3 : 2 = 21√3 ≈ 36,37 cm².
Bài 4: Cho tam giác ABC cân tại A. Trên AB, AC lấy D, E sao cho AD = AE. Chứng minh BDEC là hình thang cân.
Lời giải: Tam giác ADE cân tại A nên góc ADE = (180° − góc A) : 2. Tam giác ABC cân tại A nên góc ABC = (180° − góc A) : 2. Suy ra góc ADE = góc ABC, hai góc này ở vị trí đồng vị nên DE // BC, vậy BDEC là hình thang. Lại có góc B = góc C (tam giác ABC cân tại A), đây là hai góc kề đáy BC, nên BDEC là hình thang cân.
Trong bài 4, nếu D, E là trung điểm của AB, AC thì DE còn là đường trung bình của tam giác và DE = BC : 2.

Câu hỏi thường gặp
Hình thang cân là gì?
Hình thang cân là hình thang có hai góc kề một đáy bằng nhau.
Hình thang cân có tính chất gì?
Hình thang cân có hai cạnh bên bằng nhau, hai đường chéo bằng nhau và có một trục đối xứng đi qua trung điểm hai đáy.
Dấu hiệu nhận biết hình thang cân là gì?
Hình thang có hai góc kề một đáy bằng nhau, hoặc có hai đường chéo bằng nhau, là hình thang cân.
Hình thang có hai cạnh bên bằng nhau có phải hình thang cân không?
Chưa chắc, vì hình bình hành cũng là hình thang có hai cạnh bên bằng nhau nhưng không phải lúc nào cũng là hình thang cân.
Hình chữ nhật có phải là hình thang cân không?
Có. Hình chữ nhật là hình thang có hai góc kề một đáy cùng bằng 90°, nên là một hình thang cân đặc biệt.
Công thức diện tích hình thang cân là gì?
S = (a + b) × h : 2, với a, b là hai đáy và h là chiều cao.
Hình thang cân có trục đối xứng không?
Có, trục đối xứng là đường thẳng đi qua trung điểm của hai đáy và vuông góc với hai đáy.
Kết luận
Hình thang cân là hình thang có hai góc kề một đáy bằng nhau, kéo theo hai cạnh bên bằng nhau và hai đường chéo bằng nhau. Khi chứng minh, bạn chỉ dùng hai dấu hiệu chuẩn là hai góc kề một đáy bằng nhau hoặc hai đường chéo bằng nhau, tránh dựa vào hai cạnh bên. Nắm chắc cách kẻ đường cao, bạn sẽ tính chu vi và diện tích nhanh, chính xác trong các bài Toán 8.
Xem thêm:





