Nguyên Hồng (1918–1982), tên thật là Nguyễn Nguyên Hồng, là nhà văn hiện thực tiêu biểu của văn học Việt Nam hiện đại. Ông sinh ở Nam Định, lớn lên và gắn bó phần lớn cuộc đời với xóm lao động nghèo ở thành phố cảng Hải Phòng. Tên tuổi ông gắn với tiểu thuyết “Bỉ vỏ”, hồi ký “Những ngày thơ ấu” và bộ tiểu thuyết “Cửa biển”. Vì dành nhiều yêu thương cho những thân phận nhỏ bé, ông được gọi là “nhà văn của phụ nữ và trẻ em”. Năm 1996, ông được Nhà nước truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật. Dưới đây là tiểu sử, tác phẩm chính, phong cách nghệ thuật và những điều bạn cần nhớ về đoạn trích “Trong lòng mẹ”.
Tiểu sử nhà văn Nguyên Hồng
Nguyên Hồng có một tuổi thơ nhiều cay đắng, và chính trải nghiệm ấy trở thành chất liệu cho gần như toàn bộ sự nghiệp sáng tác của ông.
| Thông tin | Chi tiết |
|---|---|
| Tên thật | Nguyễn Nguyên Hồng |
| Ngày sinh | 5/11/1918, tại phố Hàng Cau, thành phố Nam Định |
| Ngày mất | 2/5/1982, tại xã Quang Tiến, huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang (thọ 63 tuổi) |
| Nơi sống chủ yếu | Xóm lao động nghèo ở thành phố cảng Hải Phòng |
| Thể loại sáng tác | Truyện ngắn, tiểu thuyết, kí (hồi ký), thơ |
| Giai đoạn sáng tác | Từ năm 1936 đến khi qua đời |
| Giải thưởng, ghi nhận | Huân chương Độc lập hạng Ba (truy tặng 1982); Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật (truy tặng 1996) |
Tuổi thơ nhiều thiếu thốn
Cha của Nguyên Hồng từng làm cai ngục, sau thất nghiệp, gia cảnh sa sút và mắc bệnh lao. Mẹ ông là người hiền hậu, tần tảo nhưng không có hạnh phúc trong gia đình nhà chồng. Năm 12 tuổi, ông mồ côi cha; mẹ phải đi tha hương kiếm sống, cậu bé Hồng sống nhờ bà nội và người cô ruột, chịu nhiều lời rẻ rúng, cay nghiệt. Những ký ức ấy về sau được ông kể lại trong hồi ký “Những ngày thơ ấu”.
Đến với văn chương và cách mạng
Khoảng 16 tuổi, ông thôi học, theo mẹ ra Hải Phòng, sống ở xóm Cấm bằng nghề dạy học tư cho con em người lao động. Năm 1936, ông bắt đầu viết văn với truyện ngắn “Linh hồn” đăng trên Tiểu thuyết thứ bảy. Ông tham gia phong trào Mặt trận Dân chủ ở Hải Phòng, năm 1939 bị bắt và sau đó bị đưa đi trại tập trung Bắc Mê (Hà Giang). Năm 1943, ông tham gia Hội Văn hóa Cứu quốc cùng Nam Cao, Tô Hoài, Nguyễn Huy Tưởng; năm 1957, ông là một trong những hội viên sáng lập Hội Nhà văn Việt Nam.
Những năm cuối đời
Những năm cuối đời, ông sống ở vùng Yên Thế (Tân Yên, Bắc Giang) để viết bộ tiểu thuyết về cuộc khởi nghĩa Yên Thế. Ông đột ngột qua đời ngày 2/5/1982 khi tác phẩm “Núi rừng Yên Thế” còn dang dở.

Các tác phẩm chính của Nguyên Hồng
Sự nghiệp của Nguyên Hồng trải dài gần nửa thế kỷ, với các tác phẩm phản ánh chân thực đời sống người nghèo trước và sau Cách mạng tháng Tám.
| Tác phẩm | Thể loại | Năm |
|---|---|---|
| Bỉ vỏ | Tiểu thuyết (tác phẩm đầu tay) | Được Tự Lực văn đoàn trao giải năm 1937, in sách năm 1938 |
| Những ngày thơ ấu | Hồi ký (9 chương) | Đăng báo năm 1938, in thành sách năm 1940 |
| Trời xanh | Tập thơ | 1960 |
| Cửa biển | Bộ tiểu thuyết 4 tập | 1961, 1967, 1973, 1976 |
| Bước đường viết văn | Hồi ký | Đầu thập niên 1970 |
| Núi rừng Yên Thế | Tiểu thuyết lịch sử nhiều tập | Viết từ khoảng năm 1980, chưa hoàn thành |
Bỉ vỏ: bức tranh “dưới đáy” xã hội
“Bỉ vỏ” kể về Tám Bính, cô gái quê bị lừa dối, bị gia đình ruồng bỏ rồi trôi dạt vào thế giới lưu manh, trộm cắp ở Hải Phòng bên cạnh Năm Sài Gòn. Tác phẩm gây tiếng vang lớn vì lần đầu đưa đời sống của tầng lớp “dưới đáy” thành thị vào văn chương một cách chân thực, đầy cảm thông.
Những ngày thơ ấu: hồi ký tuổi thơ
Đây là tập hồi ký viết về tuổi thơ cay đắng của chính tác giả, gồm 9 chương, trong đó chương IV là “Trong lòng mẹ”. Lối kể chân thành, giàu cảm xúc khiến tác phẩm trở thành một trong những hồi ký tuổi thơ xúc động nhất của văn học Việt Nam.
Cửa biển và Núi rừng Yên Thế
Sau Cách mạng, ông chuyển sang những bộ tiểu thuyết dài hơi. “Cửa biển” (4 tập) tái hiện đời sống và phong trào cách mạng ở Hải Phòng giai đoạn trước năm 1945. Bộ tiểu thuyết về khởi nghĩa Yên Thế là tâm huyết cuối đời nhưng còn dang dở.
Phong cách nghệ thuật của Nguyên Hồng
Phong cách của Nguyên Hồng nổi bật ở tinh thần nhân đạo thiết tha và giọng văn trữ tình, sôi nổi.
- Đề tài: người nghèo, lớp người “dưới đáy” xã hội thành thị.
- Nhân vật trung tâm: phụ nữ và trẻ em chịu nhiều bất hạnh.
- Cảm hứng nhân đạo: luôn tìm vẻ đẹp và niềm tin nơi con người khổ đau.
- Giọng văn: trữ tình, vừa tha thiết vừa mãnh liệt, giàu cảm xúc.
- Thể loại sở trường: tiểu thuyết và hồi ký văn xuôi.
Điểm khác biệt của ông so với nhiều nhà văn hiện thực cùng thời là cảm xúc luôn tràn lên trang viết. Nếu Nguyễn Tuân được nhớ đến với vẻ “tài hoa, uyên bác”, thì Nguyên Hồng được nhớ bằng tấm lòng xót thương, có lúc như “nhà văn mau nước mắt”. Bạn có thể tìm hiểu thêm đặc điểm văn xuôi tự sự qua bài truyện ngắn là gì.
| Phương diện | Biểu hiện trong sáng tác |
|---|---|
| Đối tượng | Người lao động nghèo, trẻ em mồ côi, phụ nữ bất hạnh |
| Không gian | Xóm nghèo, bến tàu, chợ búa ở Nam Định, Hải Phòng |
| Ngôn ngữ | Gần lời ăn tiếng nói đời thường, giàu hình ảnh so sánh |
| Cảm xúc | Bộc lộ trực tiếp, mãnh liệt, thấm đẫm tình thương |

Đoạn trích Trong lòng mẹ
“Trong lòng mẹ” là chương IV của hồi ký “Những ngày thơ ấu”, quen thuộc với học sinh qua chương trình Ngữ văn 8.
Đoạn trích kể lại cuộc trò chuyện khi người cô cố tình gieo vào đầu bé Hồng những ý nghĩ cay độc về mẹ, và niềm hạnh phúc vỡ òa khi em được gặp lại mẹ, được nằm trong lòng mẹ. Cùng chương trình, bạn có thể đọc thêm bài Lão Hạc của Nam Cao để thấy hai cách nhìn khác nhau về số phận con người nghèo trước Cách mạng.
- Nội dung: tình yêu thương mẹ mãnh liệt của bé Hồng giữa hoàn cảnh nghiệt ngã.
- Phê phán: sự lạnh lùng của người cô và hủ tục phong kiến.
- Nghệ thuật: kết hợp kể, miêu tả và biểu cảm; nhiều hình ảnh so sánh gợi cảm.
Ví dụ, bé Hồng ước những cổ tục đã đày đọa mẹ là một vật “như hòn đá hay cục thủy tinh, đầu mẩu gỗ” để em “vồ ngay lấy mà cắn, mà nhai, mà nghiến cho kì nát vụn mới thôi”; hoặc nhà văn so sánh nỗi tuyệt vọng nếu người ngồi trên xe không phải là mẹ với “cái ảo ảnh của một dòng nước trong suốt chảy dưới bóng râm” giữa sa mạc. Bạn có thể ôn lại biện pháp này trong bài so sánh là gì.
Vị trí của Nguyên Hồng trong văn học Việt Nam
Nguyên Hồng là một trong những gương mặt tiêu biểu của dòng văn học hiện thực Việt Nam cả trước và sau Cách mạng tháng Tám.
Tác phẩm của ông ghi lại chân thực đời sống của người lao động nghèo ở thành thị, đặc biệt là đất cảng Hải Phòng, với tấm lòng nhân đạo sâu sắc. Ông là nhà văn của niềm tin và ánh sáng, luôn khám phá chất thơ trong đời sống cần lao. Huân chương Độc lập hạng Ba và Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật (1996) là sự ghi nhận cho những đóng góp đó. Khi làm bài nghị luận văn học về “Trong lòng mẹ”, bạn nên nêu ngắn gọn những nét tiểu sử và phong cách trên ở phần mở bài để bài viết có chiều sâu.

Câu hỏi thường gặp
Nguyên Hồng tên thật là gì?
Tên thật của ông là Nguyễn Nguyên Hồng.
Nguyên Hồng sinh và mất năm nào?
Ông sinh ngày 5/11/1918 tại Nam Định và mất ngày 2/5/1982 tại huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang.
Nguyên Hồng quê ở đâu?
Ông quê ở thành phố Nam Định nhưng sống chủ yếu ở xóm lao động nghèo tại Hải Phòng.
Tác phẩm nổi tiếng của Nguyên Hồng là gì?
Tiêu biểu nhất là tiểu thuyết Bỉ vỏ, hồi ký Những ngày thơ ấu và bộ tiểu thuyết 4 tập Cửa biển.
Vì sao Nguyên Hồng được gọi là nhà văn của phụ nữ và trẻ em?
Vì ông dành nhiều tình yêu thương, sự trân trọng cho người phụ nữ và trẻ em bất hạnh trong xã hội cũ.
Trong lòng mẹ trích từ tác phẩm nào?
Đoạn trích là chương IV của hồi ký Những ngày thơ ấu.
Kết luận
Nguyên Hồng (1918–1982) là nhà văn hiện thực tiêu biểu với những trang viết thấm đẫm tình thương dành cho người nghèo, phụ nữ và trẻ em. Từ “Bỉ vỏ”, “Những ngày thơ ấu” đến “Cửa biển”, tác phẩm của ông vừa phản ánh chân thực xã hội, vừa thắp lên niềm tin vào vẻ đẹp con người. Nắm vững tiểu sử, tác phẩm chính và phong cách nghệ thuật sẽ giúp bạn học tốt đoạn trích “Trong lòng mẹ”. Bạn có thể đọc thêm các bài về tác giả và biện pháp tu từ khác trên chuyên mục để ôn tập hiệu quả hơn.





