cong-tru-so-am

Cộng trừ số âm: quy tắc, mẹo nhớ và bài tập có đáp án

XEM NHANH

Quy tắc cộng trừ số âm gói gọn trong vài ý: cộng hai số âm thì cộng phần số (giá trị tuyệt đối) rồi đặt dấu “−” trước kết quả, ví dụ (−3) + (−5) = −8; cộng số âm với số dương thì lấy phần số lớn trừ phần số nhỏ và giữ dấu của số có giá trị tuyệt đối lớn hơn, ví dụ (−7) + 4 = −3. Trừ một số chính là cộng với số đối của nó: a − b = a + (−b), nên trừ số âm thành cộng số dương: 5 − (−3) = 8. Dưới đây là bảng quy tắc dấu theo chương trình Toán 6, mẹo nhớ bằng trục số, ví dụ có lời giải và bài tập kèm đáp án để bạn tự luyện.

Bảng tóm tắt quy tắc cộng trừ số âm

Chỉ cần nắm sáu trường hợp trong bảng dưới đây là bạn xử lý được gần như mọi phép cộng, trừ có số âm. Phép cộng và phép trừ số âm giúp học sinh làm quen với các phép tính trên tập hợp số nguyên; điểm mấu chốt là xác định đúng dấu của kết quả trong từng trường hợp.

Trường hợp Quy tắc Ví dụ
Âm + âm Cộng phần số, đặt dấu “−” (−3) + (−5) = −8
Âm + dương (phần số của số âm lớn hơn) Lấy lớn trừ nhỏ, kết quả mang dấu “−” (−7) + 4 = −3
Âm + dương (phần số của số dương lớn hơn) Lấy lớn trừ nhỏ, kết quả mang dấu “+” (−2) + 9 = 7
Hai số đối nhau Tổng bằng 0 (−6) + 6 = 0
Trừ số dương Cộng với số âm 3 − 8 = 3 + (−8) = −5
Trừ số âm Cộng với số dương 5 − (−3) = 5 + 3 = 8

Cộng hai số âm như thế nào?

Muốn cộng hai số nguyên âm, ta cộng hai giá trị tuyệt đối của chúng rồi đặt dấu “−” trước kết quả. Kết quả luôn là một số âm.

(−4) + (−6) = −(4 + 6) = −10

(−12) + (−15) = −(12 + 15) = −27

Mẹo nhớ: nợ 4 nghìn rồi nợ thêm 6 nghìn thì tổng cộng nợ 10 nghìn. Ôn lại khái niệm phần số không mang dấu trong bài giá trị tuyệt đối.

cong-tru-so-am-1

Cộng số âm với số dương như thế nào?

Muốn cộng hai số nguyên khác dấu (không đối nhau), ta lấy giá trị tuyệt đối lớn trừ giá trị tuyệt đối nhỏ, rồi đặt trước kết quả dấu của số có giá trị tuyệt đối lớn hơn.

  • (−9) + 5: 9 − 5 = 4, số −9 có giá trị tuyệt đối lớn hơn nên kết quả là −4.
  • (−3) + 10: 10 − 3 = 7, số 10 có giá trị tuyệt đối lớn hơn nên kết quả là 7.
  • (−8) + 8 = 0 vì −8 và 8 là hai số đối nhau.

Trừ số âm như thế nào?

Muốn trừ số nguyên a cho số nguyên b, ta cộng a với số đối của b: a − b = a + (−b). Vì số đối của −b là b, nên trừ một số âm chính là cộng một số dương.

  • 7 − (−2) = 7 + 2 = 9
  • (−4) − (−10) = (−4) + 10 = 6
  • (−5) − 3 = (−5) + (−3) = −8
  • 2 − 9 = 2 + (−9) = −7

cong-tru-so-am-2

Quy tắc dấu ngoặc khi cộng trừ số âm

Khi bỏ dấu ngoặc, dấu đứng trước ngoặc quyết định các số bên trong có đổi dấu hay không. Nếu trước ngoặc là dấu “+”, giữ nguyên dấu các số hạng; nếu trước ngoặc là dấu “−”, đổi dấu tất cả số hạng trong ngoặc.

Dạng Sau khi bỏ ngoặc Ví dụ
a + (−b) a − b 6 + (−9) = 6 − 9 = −3
a − (−b) a + b 6 − (−9) = 6 + 9 = 15
−(a + b) −a − b 10 − (4 + 7) = 10 − 4 − 7 = −1
−(a − b) −a + b 10 − (4 − 7) = 10 − 4 + 7 = 13

Câu nhớ nhanh: “trừ trừ thành cộng, cộng trừ thành trừ, trừ cộng thành trừ”.

Mẹo cộng trừ số âm bằng trục số

Trục số giúp bạn “nhìn thấy” kết quả: chọn điểm xuất phát, xác định hướng di chuyển rồi đếm số đơn vị. Cách này đặc biệt hữu ích khi mới học hoặc khi muốn kiểm tra lại đáp án.

  • Cộng một số dương: di chuyển sang phải một đoạn bằng giá trị của số được cộng.
  • Cộng một số âm: di chuyển sang trái một đoạn bằng giá trị tuyệt đối của số âm.
  • Trừ một số dương: di chuyển sang trái theo số đơn vị tương ứng.
  • Trừ một số âm: di chuyển sang phải (vì trừ số âm là cộng số dương).

Ví dụ 1: (−2) + 5. Xuất phát từ −2, di chuyển sang phải 5 đơn vị và dừng ở 3. Vậy (−2) + 5 = 3.

Ví dụ 2: 1 − 4. Xuất phát từ 1, di chuyển sang trái 4 đơn vị và dừng ở −3. Vậy 1 − 4 = −3.

Tìm hiểu thêm về tập hợp số nguyên trong bài số nguyên là số gì.

cong-tru-so-am-3

Ví dụ cộng trừ số âm có lời giải

Các ví dụ dưới đây có lời giải từng bước để bạn đối chiếu.

Ví dụ 1: Bỏ ngoặc rồi tính (−48) − (32 − 50).

Trước ngoặc là dấu “−” nên đổi dấu các số trong ngoặc: (−48) − 32 + 50 = (−80) + 50 = −30. Kiểm tra: 32 − 50 = −18 và (−48) − (−18) = (−48) + 18 = −30.

Ví dụ 2: Tìm x, biết x + 12 = −5.

x = −5 − 12 = (−5) + (−12) = −17. Thử lại: (−17) + 12 = −5, đúng.

Ví dụ 3: Tìm x, biết x − (−8) = 3.

Ta có x + 8 = 3, suy ra x = 3 − 8 = −5. Thử lại: (−5) − (−8) = (−5) + 8 = 3, đúng.

Ví dụ 4: Buổi sáng nhiệt độ là −4°C, đến trưa tăng thêm 9°C, buổi tối giảm 11°C so với buổi trưa. Tính nhiệt độ buổi trưa và buổi tối.

Buổi trưa: (−4) + 9 = 5°C. Buổi tối: 5 − 11 = 5 + (−11) = −6°C.

Bài tập cộng trừ số âm có đáp án

Các bài tập cộng trừ số âm dưới đây giúp bạn củng cố quy tắc dấu và rèn kỹ năng tính toán với số nguyên. Hãy tự làm trước rồi mới xem cột đáp án.

Phép tính Cách làm Đáp án
(−15) + (−25) −(15 + 25) −40
(−18) + 7 −(18 − 7) −11
(−6) + 20 20 − 6 14
12 − (−8) 12 + 8 20
(−9) − (−4) (−9) + 4 −5
(−3) − 11 (−3) + (−11) −14
(−8) − (−3) − 5 (−8) + 3 + (−5) −10
23 − (15 − 40) 23 − 15 + 40 48

cong-tru-so-am-4

Những lỗi thường gặp khi cộng trừ số âm

Phần lớn lỗi sai đến từ việc nhầm dấu, không phải do tính sai phần số.

  • Nhầm quy tắc nhân với quy tắc cộng: nhiều bạn nghĩ “âm cộng âm ra dương” vì nhớ nhầm “âm nhân âm ra dương”. Thực tế (−3) + (−5) = −8, còn (−3) · (−5) = 15.
  • Quên đổi dấu khi bỏ ngoặc có dấu “−” phía trước: 10 − (4 − 7) phải là 10 − 4 + 7 = 13, không phải 10 − 4 − 7.

Khi đã vững số nguyên, bạn có thể học tiếp phép tính với phân số âm trong bài số hữu tỉ; quy tắc dấu khi cộng trừ vẫn giữ nguyên.

Câu hỏi thường gặp

Âm cộng âm ra gì?

Âm cộng âm luôn ra số âm: cộng hai phần số rồi đặt dấu “−”, ví dụ (−3) + (−5) = −8.

Âm cộng dương ra âm hay dương?

Phụ thuộc vào số nào có giá trị tuyệt đối lớn hơn: (−7) + 4 = −3, còn (−2) + 9 = 7. Nếu hai số đối nhau thì tổng bằng 0.

Trừ một số âm thì làm thế nào?

Trừ một số âm bằng cộng với số đối của nó (một số dương), ví dụ 5 − (−3) = 5 + 3 = 8.

Âm trừ âm ra gì?

Có thể ra âm, dương hoặc 0: (−9) − (−4) = −5, (−4) − (−10) = 6, còn (−7) − (−7) = 0.

Tổng của hai số đối nhau bằng bao nhiêu?

Tổng của hai số đối nhau luôn bằng 0, ví dụ (−6) + 6 = 0.

Cộng trừ số âm học ở lớp mấy?

Phép cộng, trừ số nguyên (gồm số âm) được học trong chương trình Toán lớp 6, phần số nguyên.

Kết luận

Cộng trừ số âm chỉ cần nhớ ba ý: âm cộng âm thì cộng phần số và giữ dấu “−”; khác dấu thì lấy lớn trừ nhỏ và theo dấu số có giá trị tuyệt đối lớn hơn; trừ một số là cộng với số đối của nó. Khi gặp dấu ngoặc, nhớ đổi dấu toàn bộ số hạng nếu trước ngoặc là dấu “−”. Kết hợp trục số và thói quen thử lại kết quả, bạn sẽ tính nhanh và hạn chế nhầm dấu.

Xem thêm:

Tin mới nhất
dat-cau-hoi-cho-bo-phan-gach-chan
Đặt câu hỏi cho bộ phận gạch chân: cách làm, ví dụ, bài tập
nop-phat-giao-thong-online
Nộp phạt giao thông online: các bước và lưu ý khi bị phạt nguội
sat-tac-dung-voi-hcl
Sắt tác dụng với HCl: phương trình, hiện tượng, bài tập
hinh-thang-can
Hình thang cân: định nghĩa, tính chất, dấu hiệu nhận biết