cong-thuc-electron-cl2o

Công thức electron của Cl2O, công thức Lewis và cấu tạo

XEM NHANH

Trong phân tử Cl2O, nguyên tử O nằm ở trung tâm và liên kết với hai nguyên tử Cl bằng hai liên kết cộng hóa trị đơn, phân cực về phía O. Công thức electron của Cl2O được xây dựng từ 20 electron hóa trị: 2 cặp electron dùng chung giữa O và hai Cl, O còn 2 cặp electron tự do, mỗi Cl còn 3 cặp electron tự do. Công thức cấu tạo tương ứng là Cl–O–Cl, phân tử có hình chữ V với góc liên kết khoảng 110–111°. Phần dưới đây hướng dẫn từng bước viết công thức electron, công thức Lewis, giải thích hình dạng phân tử và kèm bài tập có lời giải để bạn tự luyện.

Thông tin chung về Cl2O

Cl₂O là oxit của phi kim clo, trong đó clo có số oxi hóa +1. Bảng sau tóm tắt các thông tin cơ bản cần nắm.

Thông tin Chi tiết
Tên gọi Điclo monoxit (dichlorine monoxide), còn gọi là clo(I) oxit
Phân tử khối M = 2 × 35,5 + 16 = 87 (g/mol)
Nguyên tử trung tâm O
Số oxi hóa của Cl +1
Loại liên kết 2 liên kết cộng hóa trị đơn, có cực (phân cực về phía O)
Hình dạng phân tử Hình chữ V (dạng góc), góc Cl–O–Cl khoảng 110–111°
Trạng thái Khí màu vàng nâu ở nhiệt độ phòng
Phân loại Oxit axit, là anhiđrit của axit hipoclorơ HClO

Cách viết công thức electron của Cl2O

Muốn viết đúng công thức electron của Cl₂O, bạn cần đếm tổng electron hóa trị, chọn nguyên tử trung tâm rồi phân bố cặp electron liên kết và không liên kết. Có thể thực hiện theo 5 bước sau:

  • Bước 1: Xác định tổng số electron hóa trị. O có 6 electron lớp ngoài cùng, mỗi nguyên tử Cl có 7 electron. Tổng số electron hóa trị của phân tử là: 6 + 2 × 7 = 20 electron, tương ứng 10 cặp electron.
  • Bước 2: Chọn nguyên tử trung tâm. O được chọn làm nguyên tử trung tâm vì có hóa trị 2 và có thể liên kết với hai nguyên tử Cl (mỗi Cl chỉ cần thêm 1 electron), tạo bộ khung Cl – O – Cl.
  • Bước 3: Tạo liên kết cộng hóa trị. O góp chung 1 electron với mỗi nguyên tử Cl, hình thành 2 cặp electron dùng chung, tương ứng với 2 liên kết đơn O – Cl.
  • Bước 4: Phân bố electron còn lại. Sau khi hình thành 2 liên kết, còn 20 − 4 = 16 electron (8 cặp). Mỗi nguyên tử Cl nhận 3 cặp electron không liên kết, còn O giữ 2 cặp electron không liên kết.
  • Bước 5: Kiểm tra quy tắc bát tử. Nguyên tử O có 2 cặp electron liên kết và 2 cặp electron tự do, đạt 8 electron lớp ngoài cùng. Mỗi nguyên tử Cl cũng có 8 electron, gồm 1 cặp liên kết và 3 cặp electron tự do.

Như vậy, phân tử Cl₂O gồm 2 liên kết đơn Cl – O – Cl, trong đó O là nguyên tử trung tâm. Bạn có thể ôn lại kiến thức về electron lớp ngoài cùng của O (1s²2s²2p⁴) và Cl ([Ne]3s²3p⁵) qua bài cấu hình electron.

cong-thuc-electron-cl2o-1

Công thức Lewis và công thức cấu tạo của Cl2O

Công thức Lewis và công thức electron của Cl2O là hai cách biểu diễn cùng một cấu trúc, chỉ khác cách ghi cặp electron dùng chung. Thông qua các dạng biểu diễn này, bạn hình dung rõ cách sắp xếp nguyên tử và sự phân bố electron trong phân tử.

Loại công thức Cách biểu diễn
Công thức electron Mỗi cặp electron dùng chung viết là hai dấu chấm giữa O và Cl; O có 2 cặp chấm tự do, mỗi Cl có 3 cặp chấm tự do (tổng cộng 20 dấu chấm)
Công thức Lewis Thay mỗi cặp dùng chung bằng một gạch nối, vẫn giữ các cặp electron tự do quanh O và Cl
Công thức cấu tạo Cl–O–Cl (chỉ giữ gạch nối, bỏ cặp electron tự do)

Mỗi gạch nối Cl–O là một liên kết cộng hóa trị đơn. Vì độ âm điện của O (3,44) lớn hơn Cl (3,16), cặp electron dùng chung lệch về phía O, nên đây là liên kết cộng hóa trị có cực. Tìm hiểu thêm về loại liên kết này trong bài liên kết cộng hóa trị là gì.

cong-thuc-electron-cl2o-2

Vì sao phân tử Cl2O có dạng góc?

Phân tử Cl2O có dạng góc vì nguyên tử O trung tâm có 4 vùng electron, gồm 2 cặp electron liên kết với Cl và 2 cặp electron không liên kết. Theo thuyết VSEPR, các vùng electron đẩy nhau và có xu hướng phân bố xa nhau nhất, tức sắp xếp gần như tứ diện quanh O.

cong-thuc-electron-cl2o-3

Hai cặp electron tự do đẩy các cặp electron liên kết mạnh hơn, làm cho 2 liên kết Cl–O không nằm trên cùng một đường thẳng. Vì vậy, Cl2O có hình chữ V, tương tự phân tử H2O, thay vì cấu trúc thẳng như CO2. Góc Cl–O–Cl đo được khoảng 110–111°, lớn hơn góc H–O–H trong nước (khoảng 104,5°) do hai nguyên tử Cl có kích thước lớn đẩy nhau mạnh hơn.

Phân tử Nguyên tử trung tâm Cặp e tự do trên nguyên tử trung tâm Hình dạng Góc liên kết (gần đúng)
H2O O 2 Chữ V 104,5°
Cl2O O 2 Chữ V 110–111°
CO2 C 0 Thẳng 180°

Do phân tử có hình chữ V và hai liên kết đều phân cực, momen lưỡng cực của hai liên kết không triệt tiêu nhau, nên Cl2O là phân tử phân cực.

Tính chất cần nhớ của Cl2O

Bên cạnh công thức electron, bạn nên nhớ vài tính chất hóa học đặc trưng của Cl2O vì chúng thường xuất hiện trong bài tập.

  • Là anhiđrit của axit hipoclorơ: Cl2O tác dụng với nước theo cân bằng Cl2O + H2O ⇌ 2HClO.
  • Là oxit axit nên tác dụng với dung dịch kiềm tạo muối hipoclorit: Cl2O + 2NaOH → 2NaClO + H2O.
  • Điều chế: cách cổ điển là cho khí clo tác dụng với thủy ngân(II) oxit: 2Cl2 + HgO → HgCl2 + Cl2O. Cách phổ biến hơn là cho clo tác dụng với natri cacbonat ẩm: 2Cl2 + 2Na2CO3 + H2O → Cl2O + 2NaHCO3 + 2NaCl.
  • Tính oxi hóa mạnh và kém bền: Cl2O dễ phân hủy gây nổ khi đun nóng hoặc tiếp xúc với chất dễ cháy, vì vậy chỉ được nghiên cứu trong điều kiện phòng thí nghiệm có kiểm soát.

Để kiểm tra lại các phương trình trên, bạn có thể áp dụng các bước trong bài cân bằng phương trình hóa học. Một phản ứng khác của clo trong môi trường nước là phản ứng H2S với Cl2 và H2O.

cong-thuc-electron-cl2o-4

Bài tập về công thức electron của Cl2O có lời giải

Các bài tập dưới đây giúp bạn luyện cách đếm electron, xác định số oxi hóa và tính toán đơn giản với Cl2O (Cl = 35,5; O = 16; H = 1).

Bài 1: Trong công thức electron của Cl2O có bao nhiêu electron hóa trị, bao nhiêu cặp electron liên kết và bao nhiêu cặp electron không liên kết?

Lời giải: Tổng electron hóa trị = 6 (O) + 2 × 7 (Cl) = 20 electron = 10 cặp. Có 2 liên kết đơn Cl–O nên có 2 cặp electron liên kết. Số cặp không liên kết = 10 − 2 = 8 cặp (O có 2 cặp, mỗi Cl có 3 cặp).

Bài 2: Xác định số oxi hóa của Cl trong Cl2O.

Lời giải: Gọi số oxi hóa của Cl là x. Oxi có số oxi hóa −2, tổng số oxi hóa trong phân tử bằng 0: 2x + (−2) = 0 ⇒ x = +1. Vậy Cl trong Cl2O có số oxi hóa +1, đúng với tên gọi clo(I) oxit. Cách xác định hóa trị và số oxi hóa được trình bày kỹ hơn trong bài hóa trị là gì.

Bài 3: Cho 8,7 gam Cl2O tác dụng hoàn toàn với nước (giả sử phản ứng xảy ra hết). Tính khối lượng HClO thu được.

Lời giải: n(Cl2O) = 8,7 : 87 = 0,1 mol. Phương trình: Cl2O + H2O → 2HClO, nên n(HClO) = 2 × 0,1 = 0,2 mol. M(HClO) = 1 + 35,5 + 16 = 52,5 g/mol ⇒ m(HClO) = 0,2 × 52,5 = 10,5 gam.

Bài 4: Cần bao nhiêu mL dung dịch NaOH 1M để phản ứng vừa đủ với 4,35 gam Cl2O?

Lời giải: n(Cl2O) = 4,35 : 87 = 0,05 mol. Phương trình: Cl2O + 2NaOH → 2NaClO + H2O ⇒ n(NaOH) = 2 × 0,05 = 0,1 mol. V = 0,1 : 1 = 0,1 lít = 100 mL.

Câu hỏi thường gặp

Công thức electron của Cl2O là gì?

O ở trung tâm, dùng chung 1 cặp electron với mỗi Cl; O còn 2 cặp electron tự do, mỗi Cl còn 3 cặp tự do. Công thức cấu tạo là Cl–O–Cl.

Trong Cl2O có bao nhiêu cặp electron không liên kết?

Có 8 cặp: O có 2 cặp, mỗi Cl có 3 cặp.

Cl2O có bao nhiêu liên kết?

Cl2O có 2 liên kết cộng hóa trị đơn, có cực giữa O và hai nguyên tử Cl.

Số oxi hóa của Cl trong Cl2O là bao nhiêu?

Số oxi hóa của Cl trong Cl2O là +1.

Phân tử Cl2O có dạng hình học gì?

Phân tử Cl2O có hình chữ V (dạng góc), góc Cl–O–Cl khoảng 110–111°.

Cl2O tác dụng với nước tạo ra chất gì?

Cl2O tác dụng với nước tạo axit hipoclorơ HClO, vì vậy Cl2O là anhiđrit của HClO.

Kết luận

Công thức electron của Cl2O có O ở trung tâm, 2 cặp electron dùng chung với hai Cl, O còn 2 cặp tự do và mỗi Cl còn 3 cặp tự do; công thức cấu tạo là Cl–O–Cl. Nhờ 2 cặp electron tự do trên O, phân tử có hình chữ V với góc khoảng 110–111° và là phân tử phân cực. Nắm cách đếm 20 electron hóa trị, xác định số oxi hóa +1 của Cl và các phản ứng đặc trưng sẽ giúp bạn làm tốt các bài tập liên quan. Bạn có thể so sánh thêm với liên kết ion hoặc cách viết công thức cấu tạo Fe3O4.

Tin mới nhất
k2o-ra-koh
K2O ra KOH: phương trình K2O + H2O → 2KOH và bài tập
than-em-nhu-tam-lua-dao
Thân em như tấm lụa đào: nghĩa, phân tích bài ca dao
dat-cau-hoi-cho-bo-phan-gach-chan
Đặt câu hỏi cho bộ phận gạch chân: cách làm, ví dụ, bài tập
nop-phat-giao-thong-online
Nộp phạt giao thông online: các bước và lưu ý khi bị phạt nguội