Liễu Như Yên không phải người thật. Đây là tên một nhân vật hư cấu được dùng lặp đi lặp lại trong truyện mạng và đoản kịch Trung Quốc, gần như một “tên mặc định” cho vai nữ phản diện. Vì xuất hiện ở quá nhiều tác phẩm khác nhau, cái tên này dần tách khỏi mọi cốt truyện cụ thể và trở thành một nhãn văn hoá mạng.
Ở Việt Nam, cái tên này nổi lên qua TikTok cuối năm 2024 với trend makeup “ác nữ”. Bài viết giải thích nhân vật đó là gì, vì sao không truy được nguồn gốc, và phân biệt với một nhân vật lịch sử có thật rất dễ nhầm.
Liễu Như Yên là ai?
Liễu Như Yên (柳如烟) là tên nhân vật nữ, thường giữ vai phản diện hoặc “nữ phụ ác độc” trong tiểu thuyết mạng và phim ngắn dọc màn hình Trung Quốc. Đặc điểm quan trọng nhất: không có một Liễu Như Yên duy nhất, mà hàng trăm nhân vật cùng tên ở hàng trăm tác phẩm không liên quan gì đến nhau.
Đây là một cái tên dùng chung, giống như phim Việt hay có nhân vật tên “Tuấn” hoặc “Lan”. Vai này có mô-típ cố định: xinh đẹp, ăn nói mềm mỏng, đứng cạnh nam chính, âm thầm hãm hại nữ chính. Vì lặp lại đến mức nhàm, khán giả bắt đầu đùa về nó.
Nguồn gốc cái tên này thực sự đến từ đâu
Phải nói thẳng: không truy được. Các nguồn tiếng Trung đều ghi rõ xuất xứ nhân vật này là bất khả khảo, tức không xác định được tác phẩm nào dùng tên này đầu tiên.
Một số bài tiếng Việt gán cái tên này cho tiểu thuyết “Bất Tử Bất Diệt”. Điều này chưa được xác minh, chỉ nên coi là giả thuyết. Bài nào khẳng định chắc nịch một tác phẩm gốc duy nhất đều nên đọc dè dặt.
Hiện tượng đủ rộng để cộng đồng mạng Trung Quốc đặt cho nhân vật hai biệt danh đùa: “Như Yên Đại Đế” (如烟大帝) và “đệ nhất tra nữ của văn học mạng”.
Về những con số lan truyền trên mạng
Các con số kiểu “1.005 người chồng” hay “3.030 người chồng” là số chế cho vui, dựa trên ý tưởng gom mọi Liễu Như Yên thành một người. Các nguồn đưa số khác nhau và mâu thuẫn nhau, không nên trích như dữ kiện.
Phân biệt Liễu Như Yên với Liễu Như Thị
Liễu Như Thị (柳如是) là nhân vật lịch sử có thật, sống cuối đời Minh. Bà là kỹ nữ đồng thời là nữ sĩ, giỏi thơ và thư pháp, được xếp đứng đầu nhóm “Tần Hoài bát diễm”.
Liễu Như Yên thì không có thật, không gắn thời đại nào, không có tiểu sử. Hai tên chỉ giống nhau ở chữ “Liễu” và “Như”. Chữ “Yên” nghĩa là khói, ghép với “Liễu” tạo cảm giác Giang Nam mềm mại, mơ hồ, đúng kiểu thẩm mỹ ngành đoản kịch ưa dùng.
Trend Liễu Như Yên ở Việt Nam
Cái tên lan sang Việt Nam qua TikTok, nổi rõ nhất khoảng cuối năm 2024. Hình thức phổ biến là trend makeup và biến hình: từ gương mặt mộc chuyển cảnh thành bản trang điểm sắc lạnh, eyeliner nhọn, ánh mắt lạnh. Khí chất hướng tới là “ác nữ quyền lực”.
Phần lớn người tham gia trend không biết và cũng không cần biết nhân vật đến từ tác phẩm nào. Cái tên hoạt động như một chỉ dẫn thẩm mỹ, không phải tham chiếu văn học.
“Hệ tư tưởng Liễu Như Yên” nghĩa là gì
Đây là biến thể của format meme “hệ tư tưởng [X]” quen thuộc trên mạng xã hội Việt. Nói ai đó theo “hệ tư tưởng Liễu Như Yên” là nói vui rằng người đó sống theo trường phái: đẹp, tỉnh táo, biết tính toán cho bản thân, không cam chịu làm nền. Nội hàm không hoàn toàn tiêu cực, pha giữa lời khen ngầm về sự sắc sảo và lời trêu.
Sắc thái khi dùng: khen hay chê
Cách dùng phụ thuộc vào việc ai nói về ai.
- Khi tự nhận: thiên về tích cực, khoe thần thái sắc sảo và sự tự tin. Gần với kiểu “tôi không hiền đâu”.
- Khi nói về người khác: thường là cà khịa, ám chỉ thảo mai, giả tạo, diễn sâu.
- Khi dùng chung chung trong bình luận: phần lớn là nửa đùa, không nặng nề.
Cùng một mặt chữ nhưng hai chiều nghĩa ngược nhau. Đọc sai ngữ cảnh rất dễ hiểu nhầm ý người viết.
Một lưu ý trước khi gán nhãn cho người thật
Trong các drama mạng, cụm này hay bị dùng để gọi thẳng tên một người cụ thể. Gọi một người có tên tuổi là “Liễu Như Yên” tức là công khai gán cho họ tính cách giả tạo, ảnh hưởng trực tiếp đến danh dự người đó. Bộ luật Dân sự Việt Nam có quy định về quyền được bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín của cá nhân. Một câu đùa trong nhóm bạn là chuyện khác, nhưng bài đăng công khai chỉ đích danh thì có thể tạo rủi ro thật cho người đăng.
Dùng cho nhân vật hư cấu, tự trào hoặc nói chung chung thì không vấn đề gì.
Bảng giải nghĩa các từ hay tìm kèm
Người tìm “Liễu Như Yên” thường tìm kèm một loạt thuật ngữ khác cũng đến từ văn hoá mạng Trung Quốc.
| Thuật ngữ | Chữ Hán | Nghĩa |
|---|---|---|
| Bạch nguyệt quang | 白月光 | “Ánh trăng trắng”. Người yêu sâu đậm nhưng không có được, hình bóng hoàn hảo trong ký ức, thường là mối tình đầu dang dở. |
| Nốt chu sa | 朱砂痣 | Nốt ruồi son. Người đã từng có được nhưng không quên được. Câu tóm quen thuộc: “Bạch nguyệt quang là người không có được, nốt chu sa là người không quên được.” |
| Nữ phụ ác độc | 恶毒女配 | Vai nữ phụ phản diện chuyên hãm hại nữ chính. Nay thành cả một dòng truyện xuyên không. |
| Tra nữ / tra nam | 渣女 / 渣男 | Người bắt cá nhiều tay, tệ bạc trong tình cảm. |
Hai khái niệm đầu bảng đều có nguồn gốc rõ ràng, khác hẳn trường hợp Liễu Như Yên: chúng đến từ truyện ngắn “Hoa hồng đỏ và hoa hồng trắng” của Trương Ái Linh, xuất bản năm 1944, và được phổ biến trở lại nhờ bài hát cùng chủ đề. Nếu muốn tìm hiểu kỹ hơn khái niệm này, có thể tham khảo bài bạch nguyệt quang là gì.
Kết luận
Liễu Như Yên không phải một người cụ thể, cũng không phải nhân vật của riêng một tác phẩm nào. Đó là cái tên được dùng đi dùng lại cho vai nữ phản diện trong truyện mạng và đoản kịch Trung Quốc, tới mức chính người Trung Quốc cũng lấy ra làm trò đùa.
Ở Việt Nam, cụm từ này chủ yếu mang sắc thái nửa đùa. Tự nhận thì thường là khoe thần thái sắc sảo, còn gán cho người khác thì gần như luôn là lời cà khịa. Vui thì vui, nhưng gắn nhãn này cho một người thật có tên là chuyện khác hẳn, vì hàm ý của nó không hề nhẹ.
Câu hỏi thường gặp về Liễu Như Yên
Liễu Như Yên là người thật hay nhân vật hư cấu?
Là nhân vật hư cấu. Đây không phải một người có thật mà là tên nhân vật được dùng lặp lại trong nhiều truyện mạng và đoản kịch Trung Quốc, chủ yếu cho vai nữ phản diện.
Liễu Như Yên xuất hiện lần đầu trong tác phẩm nào?
Không xác định được. Các nguồn tiếng Trung ghi rõ xuất xứ của nhân vật này là bất khả khảo, vì tên xuất hiện ở quá nhiều tác phẩm khác nhau. Có nguồn gán cho tiểu thuyết “Bất Tử Bất Diệt” nhưng thông tin này chưa được xác minh.
Liễu Như Yên và Liễu Như Thị có phải một người không?
Không. Liễu Như Thị là nhân vật lịch sử có thật cuối đời Minh, kỹ nữ kiêm nữ sĩ, đứng đầu nhóm Tần Hoài bát diễm. Liễu Như Yên là nhân vật hư cấu của văn hoá mạng hiện đại. Hai người hoàn toàn khác nhau.
Con số hàng nghìn người chồng của Liễu Như Yên có thật không?
Không. Các con số như 1.005 hay 3.030 là số chế cho vui, xuất phát từ ý tưởng gom mọi nhân vật cùng tên ở mọi tác phẩm thành một người. Các nguồn đưa số khác nhau và mâu thuẫn nhau, nên không nên coi là thống kê.
Hệ tư tưởng Liễu Như Yên nghĩa là gì?
Đây là meme theo format “hệ tư tưởng [X]”, nói vui rằng ai đó sống theo trường phái của nhân vật này: đẹp, tỉnh táo, biết tính toán cho bản thân và không cam chịu làm nền cho người khác.
Gọi ai đó là Liễu Như Yên là khen hay chê?
Tuỳ ngữ cảnh. Khi tự nhận thì thiên về khoe thần thái sắc sảo, mang nghĩa tích cực ngầm. Khi dùng để nói về người khác thì thường là cà khịa, ám chỉ thảo mai, giả tạo hoặc diễn sâu.
Trend Liễu Như Yên ở Việt Nam là trend gì?
Chủ yếu là trend makeup và biến hình trên TikTok, nổi rõ nhất khoảng cuối năm 2024. Người tham gia hoá trang thành hình tượng ác nữ với eyeliner sắc, ánh mắt lạnh và khí chất quyền lực.
Xem thêm:
Jonathan Galindo là ai mà cộng đồng mạng Việt Nam xem như một trò đùa?
Trò đùa “thả rắn” đang xôn xao trên Facebook thực hư là thế nào?
