Cổ đông là gì? Các loại, quyền lợi và nghĩa vụ của cổ đông

Cổ đông là cá nhân hoặc tổ chức sở hữu ít nhất một cổ phần của công ty cổ phần. Khi mua và nắm giữ cổ phần, cổ đông trở thành một trong những chủ sở hữu của công ty, được hưởng các quyền lợi tương ứng như nhận cổ tức, biểu quyết những vấn đề quan trọng và hưởng phần giá trị còn lại khi công ty giải thể. Cổ đông đóng vai trò quan trọng vì họ góp vốn để công ty hoạt động và phát triển. Bài viết này giải thích cổ đông là gì, các loại cổ đông, quyền và nghĩa vụ của cổ đông.

Cổ đông là gì?

Cổ đông (shareholder) là người (cá nhân hoặc tổ chức) sở hữu cổ phần trong một công ty cổ phần. Cổ phần là phần vốn nhỏ nhất được chia đều của công ty cổ phần, và người nắm giữ cổ phần chính là cổ đông – đồng sở hữu công ty theo tỷ lệ cổ phần mình có. Ví dụ, nếu bạn sở hữu 5% cổ phần của một công ty, bạn là cổ đông nắm 5% quyền sở hữu công ty đó.

Cổ đông góp vốn vào công ty bằng cách mua cổ phần và kỳ vọng nhận lại lợi ích từ sự phát triển của công ty – thông qua cổ tức (phần lợi nhuận chia cho cổ đông) và sự tăng giá trị của cổ phần. Cổ đông là một khái niệm trung tâm trong công ty cổ phần và thị trường chứng khoán, nơi cổ phần (cổ phiếu) được mua bán rộng rãi.

Các loại cổ đông

Quyền lợi của cổ đông

• Nhận cổ tức: hưởng phần lợi nhuận được chia theo tỷ lệ cổ phần.
• Quyền biểu quyết: tham gia quyết định các vấn đề quan trọng (với cổ phần phổ thông).
• Chuyển nhượng cổ phần: được mua bán, chuyển nhượng cổ phần của mình.
• Tiếp cận thông tin: được biết thông tin về hoạt động, tài chính công ty.
• Hưởng phần tài sản còn lại: khi công ty giải thể, sau khi trả nợ.

Nghĩa vụ của cổ đông

Bên cạnh quyền lợi, cổ đông cũng có những nghĩa vụ nhất định. Nghĩa vụ cơ bản nhất là góp đủ số vốn (thanh toán đủ tiền mua cổ phần) đã đăng ký mua, và chịu trách nhiệm về các khoản nợ, nghĩa vụ tài sản của công ty trong phạm vi số vốn đã góp. Đây là điểm quan trọng: cổ đông chỉ chịu trách nhiệm hữu hạn trong phạm vi vốn góp, không phải bằng toàn bộ tài sản cá nhân (khác với doanh nghiệp tư nhân).

Cổ đông còn có nghĩa vụ tuân thủ điều lệ công ty, các nghị quyết hợp lệ của đại hội đồng cổ đông, và không được lạm dụng quyền để gây thiệt hại cho công ty hoặc cổ đông khác. Việc hiểu rõ cả quyền và nghĩa vụ giúp cổ đông tham gia vào công ty một cách đúng đắn, có trách nhiệm.

Phân biệt cổ đông và cổ phần, cổ phiếu

Ba khái niệm cổ đông, cổ phần và cổ phiếu liên quan chặt chẽ nhưng khác nhau. Cổ phần là phần vốn được chia nhỏ, bằng nhau của công ty cổ phần. Cổ phiếu là chứng chỉ (hoặc bút toán ghi sổ) xác nhận quyền sở hữu cổ phần đó. Cổ đông là người sở hữu cổ phần/cổ phiếu, tức chủ sở hữu công ty theo tỷ lệ. Nói đơn giản: công ty chia vốn thành cổ phần → cổ phần được thể hiện bằng cổ phiếu → người sở hữu cổ phiếu là cổ đông.

Khi bạn mua cổ phiếu của một công ty niêm yết trên sàn chứng khoán, bạn trở thành cổ đông của công ty đó. Hiểu rõ mối quan hệ này giúp bạn nắm bắt cách thức hoạt động của công ty cổ phần và đầu tư chứng khoán. Đây là thông tin tham khảo, không phải lời khuyên đầu tư.

Cổ đông chi phối và cổ đông thiểu số

Trong công ty cổ phần, tùy theo tỷ lệ sở hữu mà cổ đông có mức độ ảnh hưởng khác nhau. Cổ đông chi phối (hay cổ đông kiểm soát) là cổ đông nắm tỷ lệ cổ phần đủ lớn để có quyền quyết định hoặc ảnh hưởng mạnh đến các vấn đề quan trọng của công ty – ví dụ nắm trên 50% cổ phần có quyền biểu quyết thì có thể chi phối nhiều quyết định. Cổ đông thiểu số là những cổ đông nắm tỷ lệ nhỏ, ít có khả năng chi phối.

Tuy vậy, pháp luật vẫn có những quy định bảo vệ quyền lợi của cổ đông thiểu số (như quyền tiếp cận thông tin, quyền phản đối, khởi kiện trong một số trường hợp) để đảm bảo công bằng. Hiểu về sự phân hóa quyền lực giữa các nhóm cổ đông giúp bạn đánh giá cơ cấu sở hữu và cách một công ty cổ phần được điều hành trên thực tế.

Đại hội đồng cổ đông là gì?

Đại hội đồng cổ đông là cơ quan quyết định cao nhất của công ty cổ phần, bao gồm tất cả các cổ đông có quyền biểu quyết. Đây là nơi các cổ đông cùng nhau thảo luận và quyết định những vấn đề quan trọng nhất của công ty như: định hướng phát triển, thông qua báo cáo tài chính, phân chia lợi nhuận (cổ tức), bầu và miễn nhiệm thành viên hội đồng quản trị, sửa đổi điều lệ, tăng giảm vốn điều lệ…

Đại hội đồng cổ đông thường họp định kỳ hằng năm (đại hội thường niên) và có thể họp bất thường khi cần. Quyết định được thông qua dựa trên tỷ lệ biểu quyết theo số cổ phần. Thông qua đại hội đồng cổ đông, cổ đông thực hiện quyền làm chủ của mình đối với công ty. Đây là cơ chế quan trọng thể hiện tính dân chủ và minh bạch trong quản trị công ty cổ phần.

Câu hỏi thường gặp về cổ đông

Cổ đông là gì?

Là cá nhân hoặc tổ chức sở hữu ít nhất một cổ phần của công ty cổ phần, trở thành đồng chủ sở hữu.

Có những loại cổ đông nào?

Cổ đông sáng lập, cổ đông phổ thông, cổ đông ưu đãi và cổ đông lớn.

Cổ đông có những quyền gì?

Nhận cổ tức, biểu quyết, chuyển nhượng cổ phần, tiếp cận thông tin và hưởng tài sản còn lại khi giải thể.

Cổ đông chịu trách nhiệm thế nào?

Chịu trách nhiệm về nợ và nghĩa vụ của công ty trong phạm vi số vốn đã góp (trách nhiệm hữu hạn).

Cổ tức là gì?

Là phần lợi nhuận công ty chia cho cổ đông theo tỷ lệ cổ phần sở hữu.

Cổ đông và cổ phần khác nhau thế nào?

Cổ phần là phần vốn chia nhỏ của công ty; cổ đông là người sở hữu cổ phần đó.

Cổ đông lớn là gì?

Là cổ đông nắm tỷ lệ cổ phần lớn, thường có ảnh hưởng đáng kể đến công ty.

Mua cổ phiếu có trở thành cổ đông không?

Có; khi mua và sở hữu cổ phiếu của công ty, bạn trở thành cổ đông của công ty đó.

Kết luận

Tóm lại, cổ đông là người sở hữu cổ phần của công ty cổ phần, vừa được hưởng quyền lợi vừa có nghĩa vụ tương ứng với phần vốn góp. Hiểu rõ về cổ đông giúp bạn nắm bắt cách vận hành của công ty cổ phần và thị trường chứng khoán. Mời bạn tham khảo thêm các thuật ngữ liên quan như IPO là gì, Doanh nghiệp là gì và Vốn điều lệ là gì trên chuyên mục tin tức của Hoàng Hà Mobile.

Xem thêm:

Cơ chế tiền lương mới trong doanh nghiệp nhà nước từ ngày 15-6

IPO là gì? Vì sao doanh nghiệp IPO, quy trình và lưu ý đầu tư