xo-viet-nghe-tinh

Xô viết Nghệ Tĩnh: nguyên nhân, diễn biến và ý nghĩa

XEM NHANH

Xô viết Nghệ Tĩnh là đỉnh cao của phong trào cách mạng 1930–1931 ở Việt Nam, diễn ra mạnh mẽ nhất tại hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam (từ tháng 10/1930 đổi tên thành Đảng Cộng sản Đông Dương). Từ tháng 9/1930, khi bộ máy chính quyền thực dân, phong kiến ở nhiều thôn xã tê liệt, tan rã, các tổ chức Đảng và Nông hội đứng ra quản lý đời sống nông thôn theo hình thức Xô viết. Sự kiện tiêu biểu là cuộc biểu tình của nông dân Hưng Nguyên ngày 12/9/1930. Cùng ôn nhanh nguyên nhân, diễn biến, bảng mốc thời gian và ý nghĩa cho Lịch sử 9 và 12.

Nguyên nhân bùng nổ phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh

Phong trào bùng nổ do mâu thuẫn dân tộc và giai cấp lên cao trong khủng hoảng kinh tế, cộng với sự lãnh đạo kịp thời của Đảng Cộng sản Việt Nam vừa ra đời.

  • Khủng hoảng kinh tế thế giới 1929–1933: Sản xuất đình đốn, công nhân bị sa thải, nông dân bị bần cùng hóa.
  • Chính sách bóc lột, khủng bố của thực dân Pháp: Pháp không giảm mà còn tăng sưu thuế, duy trì độc quyền rượu, muối, thuốc phiện. Sau khởi nghĩa Yên Bái (2/1930), chúng tăng cường khủng bố.
  • Mất mùa, đói kém ở Nghệ Tĩnh: Những năm 1929–1930 mất mùa, đói kém khiến cuộc sống của nông dân càng thêm cùng cực.
  • Sự lãnh đạo của Đảng: Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập đầu năm 1930 tại hội nghị hợp nhất do Nguyễn Ái Quốc chủ trì. Đảng kịp thời tổ chức, hướng dẫn quần chúng đấu tranh.

Nếu so với các phong trào yêu nước cuối thế kỷ XIX, bạn có thể đối chiếu thêm bài vì sao phong trào Cần Vương thất bại để thấy điểm khác biệt lớn nhất của giai đoạn 1930–1931 là có một chính đảng vô sản lãnh đạo.

xo-viet-nghe-tinh-1

Diễn biến chính của phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh

Phong trào phát triển từ các cuộc bãi công, biểu tình đòi quyền lợi kinh tế đầu năm 1930, lên tới đỉnh cao là sự ra đời của chính quyền Xô viết vào tháng 9/1930, rồi suy yếu dần trong năm 1931.

  • Tháng 9/1930: Phong trào phát triển tới đỉnh cao với những cuộc biểu tình có vũ trang tự vệ, kéo về huyện lỵ, tỉnh lỵ đòi giảm sưu thuế.
  • Ngày 12/9/1930: Hàng nghìn nông dân Hưng Nguyên biểu tình kéo về Vinh. Thực dân Pháp cho máy bay ném bom vào đoàn biểu tình, làm chết 217 người và bị thương 125 người.
  • Từ tháng 9/1930: Bộ máy chính quyền địch ở nhiều thôn xã tan rã, chính quyền Xô viết ra đời ở một số xã thuộc các huyện Thanh Chương, Nam Đàn (Nghệ An), Can Lộc, Nghi Xuân, Hương Khê (Hà Tĩnh).

Bảng mốc thời gian phong trào cách mạng 1930–1931

Bảng dưới đây tóm tắt các mốc quan trọng theo chương trình Lịch sử phổ thông, tiện để bạn học thuộc và làm bài trắc nghiệm.

Thời gian Sự kiện Ghi nhớ
Đầu năm 1930 Thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam tại hội nghị hợp nhất do Nguyễn Ái Quốc chủ trì Lực lượng lãnh đạo phong trào
Tháng 2–4/1930 Bãi công ở Phú Riềng, Nam Định, Bến Thủy; nông dân đấu tranh ở nhiều nơi Phong trào bắt đầu bùng nổ
1/5/1930 Kỷ niệm ngày Quốc tế Lao động bằng mít tinh, biểu tình trên cả nước Lần đầu kỷ niệm 1/5 công khai
Tháng 9/1930 Phong trào lên đỉnh cao ở Nghệ An, Hà Tĩnh; chính quyền địch ở nhiều thôn xã tan rã Xô viết ra đời
12/9/1930 Biểu tình của nông dân Hưng Nguyên bị máy bay Pháp ném bom (217 người chết, 125 người bị thương) Ngày truyền thống Xô viết Nghệ Tĩnh
Tháng 10/1930 Hội nghị lần thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương Đảng: đổi tên thành Đảng Cộng sản Đông Dương, thông qua Luận cương chính trị, bầu Trần Phú làm Tổng Bí thư Đổi tên Đảng
Cuối 1930 – 1931 Thực dân Pháp khủng bố trắng, phong trào lắng xuống dần từ giữa năm 1931 Kết thúc phong trào

Chính quyền Xô viết đã làm gì?

Dù chỉ tồn tại một thời gian ngắn, chính quyền Xô viết đã thực hiện nhiều chính sách tiến bộ, mang lại quyền lợi thiết thực cho nhân dân.

Lĩnh vực Chính sách tiêu biểu
Chính trị Thực hiện các quyền tự do, dân chủ cho nhân dân; quần chúng được tham gia các đoàn thể như Nông hội, Hội phụ nữ giải phóng; lập đội tự vệ đỏ và tòa án nhân dân
Kinh tế Chia ruộng đất công cho dân nghèo; bãi bỏ thuế thân, thuế chợ, thuế đò, thuế muối; xóa nợ cho người nghèo; giảm tô; tu sửa cầu cống, đường sá; tổ chức giúp đỡ nhau trong sản xuất
Văn hóa – xã hội Mở lớp dạy chữ Quốc ngữ; bài trừ mê tín dị đoan và hủ tục; khuyến khích lối sống lành mạnh; trật tự trị an được giữ vững

Đây là hình thức chính quyền cách mạng đầu tiên do nhân dân lập ra dưới sự lãnh đạo của Đảng.

xo-viet-nghe-tinh-2

Phong trào bị đàn áp như thế nào?

Trước sức mạnh của phong trào, thực dân Pháp kết hợp khủng bố trắng với thủ đoạn chia rẽ, mua chuộc để dập tắt chính quyền Xô viết.

Chúng dùng máy bay ném bom, xả súng vào đoàn biểu tình, đốt phá làng mạc, bắt bớ hàng loạt cán bộ, đảng viên và quần chúng.

xo-viet-nghe-tinh-4

Nhiều cơ sở Đảng ở trung ương và địa phương bị phá vỡ, hàng nghìn chiến sĩ cộng sản và người yêu nước bị bắt, bị giết hoặc tù đày. Tổng Bí thư Trần Phú bị bắt năm 1931 và hy sinh trong nhà tù. Từ giữa năm 1931, phong trào ở Nghệ Tĩnh tạm thời lắng xuống.

Ý nghĩa lịch sử của Xô viết Nghệ Tĩnh

Phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh (1930–1931) tuy thất bại nhưng có ý nghĩa lịch sử to lớn đối với cách mạng Việt Nam.

  • Chứng tỏ tinh thần oanh liệt và năng lực cách mạng to lớn của quần chúng công nông khi được Đảng lãnh đạo.
  • Khẳng định đường lối đúng đắn và quyền lãnh đạo của Đảng; khối liên minh công nông bước đầu được hình thành trong thực tế đấu tranh.
  • Được Quốc tế Cộng sản đánh giá cao; tháng 4/1931, Đảng Cộng sản Đông Dương được công nhận là một phân bộ độc lập của Quốc tế Cộng sản.
  • Là cuộc “tập dượt” đầu tiên của Đảng và quần chúng, chuẩn bị cho thắng lợi của Cách mạng tháng Tám năm 1945.

xo-viet-nghe-tinh-3

Ngày 12/9 hằng năm được chọn là ngày kỷ niệm Xô viết Nghệ Tĩnh. Đảng Cộng sản Việt Nam, lực lượng lãnh đạo phong trào, do Nguyễn Ái Quốc (Chủ tịch Hồ Chí Minh) sáng lập; bạn có thể đọc thêm về Người trong bài tác giả bài thơ Cảnh khuya. Để so sánh với phong trào yêu nước theo khuynh hướng dân chủ tư sản đầu thế kỷ XX, hãy xem bài Phan Chu Trinh và phong trào Duy Tân. Nếu đang ôn thi, bạn có thể tham khảo thêm các app ôn luyện để luyện trắc nghiệm Lịch sử.

Câu hỏi thường gặp về Xô viết Nghệ Tĩnh

Xô viết Nghệ Tĩnh diễn ra năm nào?

Phong trào diễn ra trong giai đoạn 1930–1931, đỉnh cao từ tháng 9/1930, chủ yếu ở hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh.

Sự kiện ngày 12/9/1930 là gì?

Đó là cuộc biểu tình của hàng nghìn nông dân Hưng Nguyên kéo về Vinh, bị máy bay Pháp ném bom làm 217 người chết và 125 người bị thương. Ngày 12/9 trở thành ngày truyền thống Xô viết Nghệ Tĩnh.

Vì sao gọi là “Xô viết”?

Vì chính quyền tự quản do nhân dân lập ra ở thôn xã được tổ chức theo hình thức Xô viết, tức chính quyền của công nông, tương tự mô hình hội đồng ở nước Nga sau cách mạng.

Xô viết Nghệ Tĩnh đã thực hiện những chính sách gì?

Thực hiện quyền tự do dân chủ, lập đội tự vệ đỏ và tòa án nhân dân; chia ruộng đất công, bãi bỏ nhiều thứ thuế, xóa nợ, giảm tô; mở lớp chữ Quốc ngữ và bài trừ hủ tục.

Ai lãnh đạo phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh?

Đảng Cộng sản Việt Nam, từ tháng 10/1930 đổi tên thành Đảng Cộng sản Đông Dương, với Tổng Bí thư đầu tiên là Trần Phú.

Ý nghĩa của Xô viết Nghệ Tĩnh là gì?

Phong trào chứng tỏ năng lực cách mạng của quần chúng công nông, khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng và là cuộc tập dượt đầu tiên chuẩn bị cho Cách mạng tháng Tám năm 1945.

Kết luận

Xô viết Nghệ Tĩnh là đỉnh cao của phong trào cách mạng 1930–1931, khi nông dân và công nhân Nghệ An, Hà Tĩnh dưới sự lãnh đạo của Đảng lập nên chính quyền Xô viết và thực hiện nhiều chính sách tiến bộ. Dù bị thực dân Pháp khủng bố trắng và lắng xuống từ giữa năm 1931, phong trào đã để lại những bài học quý về chính quyền nhân dân và liên minh công nông. Khi ôn tập, bạn hãy nắm chắc nguyên nhân, mốc 12/9/1930, chính sách của Xô viết và ý nghĩa lịch sử.

Xem thêm:

Tin mới nhất
dat-cau-hoi-cho-bo-phan-gach-chan
Đặt câu hỏi cho bộ phận gạch chân: cách làm, ví dụ, bài tập
nop-phat-giao-thong-online
Nộp phạt giao thông online: các bước và lưu ý khi bị phạt nguội
sat-tac-dung-voi-hcl
Sắt tác dụng với HCl: phương trình, hiện tượng, bài tập
hinh-thang-can
Hình thang cân: định nghĩa, tính chất, dấu hiệu nhận biết