Cúng giao thừa ngoài trời là lễ dành cho các vị thần cai quản thời gian, không phải cúng gia tiên. Theo tín ngưỡng dân gian, mỗi năm có một vị Hành khiển thay phiên trông coi việc nhân gian; đúng phút chuyển giao, quan cũ bàn giao cho quan mới. Gia chủ bày mâm lễ ngoài sân, ban công hoặc trước cửa để tiễn thần năm cũ, đón thần năm mới. Lễ này gọi là lễ trừ tịch.
Dưới đây là phần dành riêng cho lễ ngoài trời: ý nghĩa lễ trừ tịch, khác biệt với lễ trong nhà, cách sắm mâm, giờ làm lễ và bài văn khấn giao thừa ngoài trời chép nguyên văn theo sách Văn khấn cổ truyền Việt Nam (NXB Văn hóa Thông tin). Một chi tiết nhiều người dễ nhầm: Tết Đinh Mùi không có 30 Tết.
Vì sao phải cúng giao thừa ngoài trời — lễ trừ tịch và Thập nhị Hành khiển
Lễ cúng đêm giao thừa trong sách vở cổ truyền gọi là lễ trừ tịch. “Trừ” là bỏ đi, “tịch” là đêm. Lễ làm vào đêm cuối năm âm lịch, mang ý nghĩa khép lại những điều chưa trọn vẹn của năm cũ.
Cốt lõi của lễ là tống cựu nghênh tân — tiễn cũ, đón mới. Người xưa quan niệm nhà trời cắt cử một vị quan xuống trông coi hạ giới trong đúng một năm, gọi là Hành khiển, giúp việc có hành binh chi thần và phán quan. Hết năm, quan cũ về trời phục mệnh, quan mới xuống thay. Cuộc bàn giao diễn ra rất nhanh nên mâm lễ đặt ở nơi thoáng đãng ngoài trời.
Có mười hai vị Hành khiển luân phiên theo mười hai địa chi, gọi là Thập nhị Hành khiển. Theo cách sắp xếp được nhiều tài liệu và báo chí dẫn lại, năm Mùi do Tống Vương Hành khiển (nhiều tài liệu ghi là Tông Vương) cai quản, cùng Ngũ Đạo hành binh chi thần và Lâm Tào phán quan.
Tuy vậy các tài liệu không thống nhất về cách phiên âm vương hiệu: cùng vị này, nơi ghi “Tống Vương”, nơi ghi “Tổng Vương” hoặc “Tông Vương”. Nếu ngại đọc sai, hãy khấn chung theo lối cổ truyền là “ngài đương niên Hành khiển” — sách văn khấn phổ thông cũng để trống chỗ điền tên.
Cúng ngoài trời và cúng trong nhà khác nhau thế nào
Hai lễ cùng một đêm nhưng đối tượng cúng khác hẳn: ngoài trời hướng tới thần linh cai quản năm mới, trong nhà hướng tới tổ tiên.
| Tiêu chí | Ngoài trời | Trong nhà |
|---|---|---|
| Cúng ai | Hành khiển năm cũ và năm mới, hành binh chi thần, phán quan | Gia tiên, Thổ công, Táo quân |
| Tên gọi | Lễ trừ tịch, cúng giao thừa ngoài sân | Lễ cúng gia tiên |
| Đặt lễ | Sân, ban công, trước cửa | Bàn thờ gia tiên |
| Thứ tự | Làm trước | Làm ngay sau đó |
| Nội dung khấn | Tiễn quan cũ, đón quan mới | Mời tổ tiên về ăn Tết |
Thứ tự theo phong tục là ngoài trời trước, trong nhà sau. Bài này không lặp lại nội dung lễ trong nhà; phần nghi thức và bài cúng trước bàn thờ gia tiên có trong bài văn khấn giao thừa trong nhà.
Giao thừa Tết Đinh Mùi vào đêm nào
Tháng Chạp năm Bính Ngọ chỉ có 29 ngày, tức tháng thiếu. Vì vậy Tết Đinh Mùi không có ngày 30 Tết. Nhiều người quen miệng nói “đêm 30 Tết”, nhưng năm nay ngày cuối năm âm lịch là 29 tháng Chạp.
- Ngày cuối năm, 29 tháng Chạp: Thứ Sáu, 05/02/2027
- Giao thừa: đêm 05/02 rạng sáng 06/02/2027
- Mùng 1 Tết Đinh Mùi: Thứ Bảy, 06/02/2027
Tháng thiếu là chuyện bình thường của âm lịch, không mang ý nghĩa xấu hay tốt. Điều cần nhớ là mọi việc phải xong sớm hơn một ngày: dọn dẹp, cỗ tất niên, chuẩn bị mâm cúng đều gói trong ngày 05/02/2027. Cỗ tất niên nên làm trước đó, chi tiết có trong bài văn khấn cúng tất niên.
Lễ trừ tịch làm vào giờ Tý, từ 23h đến 1h, được ưa chuộng nhất là chính Tý, tức 0h. Có thể bắt đầu từ 23h ngày 05/02, xong trước 1h sáng 06/02.
Mâm cúng giao thừa ngoài trời
Mâm cúng giao thừa ngoài trời có thể là lễ mặn hoặc lễ chay, tùy tín ngưỡng của gia đình. Không có quy định bắt buộc phải làm mâm to.
| Nhóm lễ vật | Lễ mặn | Lễ chay |
|---|---|---|
| Món chính | Gà trống luộc ngậm hoa hồng hoặc thủ lợn luộc | Xôi chè, bánh chay |
| Đồ nếp | Xôi gấc, bánh chưng | Xôi gấc, bánh chưng chay |
| Lễ chung | Hương, đèn nến, hoa tươi, trầu cau, ngũ quả | Như lễ mặn |
| Đồ uống | Rượu, trà, nước sạch | Trà, nước sạch |
| Lễ nhỏ | Đĩa gạo, đĩa muối | Đĩa gạo, đĩa muối |
Cách đặt mâm. Kê bàn nhỏ chắc chắn, trải khăn sạch, đặt giữa sân hoặc chỗ thoáng trước cửa; hương đèn phía trong, lễ vật phía trước. Nhiều gia đình quay mâm về hướng Bắc hoặc hướng Đông, song đây chỉ là tập quán tham khảo.
Văn khấn giao thừa ngoài trời
Bài cúng giao thừa ngoài trời dưới đây chép nguyên văn theo sách Văn khấn cổ truyền Việt Nam, NXB Văn hóa Thông tin. Chỗ chấm lửng là gia chủ tự điền.
Nam mô A di đà Phật (3 lần)
Kính lạy:
Con kính lạy chín phương trời, mười phương chư phật, chư phật mười phương.
Con kính lạy Đức Đương Lai Hạ Sinh Di Lặc Tôn Phật.
Con kính lạy Đức Bồ-tát Quán Thế Âm cứu nạn cứu khổ chúng sinh.
Con kính lạy Hoàng thiên, Hậu thổ, chư vị tôn thần.
Con kính lạy ngài cựu niên đương cai Hành khiển.
Con kính lạy ngài đương niên Thiên quan.
Con kính lạy các ngài Ngũ phương, Ngũ hổ, Long mạch, Táo quân, chư vị tôn thần.
Nay là phút giao thừa năm Bính Ngọ với năm Đinh Mùi, chúng con là: ……………, sinh năm: ………, hành canh: ……… tuổi, cư ngụ tại số nhà: ………, ấp/khu phố: ………, xã/phường: ………, quận/huyện/thành phố: ………, tỉnh/thành phố: ………
Nhân phút thiêng liêng giao thừa vừa tới, năm cũ qua đi, đón mừng năm mới, tam dương khang thái, vạn tượng canh tân. Nay ngài Thái Tuế tôn thần trên vâng lệnh Ngọc Hoàng Thượng đế, giám sát vạn dân, dưới bảo hộ sinh linh tảo trừ yêu nghiệt. Quan cũ về triều cửa khuyết, lưu phúc, lưu ân.
Quan mới xuống thay, thể đức hiếu sinh, ban tài tiếp lộc. Nhân buổi tân xuân, tín chủ chúng con thành tâm, sửa biện hương hoa phẩm vật, nghi lễ cung trần, dâng lên trước án, cúng dàng Phật thánh, dâng hiến Tôn thần, đốt nén tâm hương, dốc lòng bái thỉnh.
Chúng con kính mời: Ngài cựu niên đương cai Thái tuế, ngài tân niên đương cai Thái tuế chí đức tôn thần, ngài bản cảnh Thành hoàng chư vị đại vương, ngài bản xứ thần linh Thổ địa, ngài Hỷ thần, Phúc đức chính thần, các ngài Ngũ phương, Ngũ thổ, Long mạch, Tài thần, chư vị bản gia Táo quân và chư vị thần linh cai quản ở trong xứ này, cúi xin giáng lâm trước án thụ hưởng lễ vật.
Nguyện cho tín chủ, minh niên khang thái, vạn sự tốt lành, bốn mùa tám tiết được chữ bình an, gia đạo hưng long thịnh vượng, bách sự hanh thông, ngày ngày được hưởng ơn trời, Phật, chư vị tôn thần. Chúng con kính cẩn tiến dâng lễ vật, thành tâm cầu nguyện. Cúi xin chín phương trời, mười phương chư phật cùng chư vị tôn thần chứng giám phù hộ độ trì.
Nam mô A di đà Phật (3 lần, 3 lạy)
Muốn nêu vương hiệu, đọc thêm: “Con kính lạy ngài đương niên Hành khiển… (tên vị Hành khiển năm hiện tại), đương niên phán quan”.
Những lưu ý khi cúng ngoài trời
- Nhà chung cư cúng ở đâu. Không có sân thì đặt mâm ở ban công, sân thượng chung nếu ban quản lý cho phép, hoặc trước cửa căn hộ. Chỗ đặt lễ cần sạch và thoáng.
- An toàn phòng cháy. Không đặt hương, nến sát rèm, mái che hay vật dễ bắt lửa; trời gió thì che chắn phần lửa. Nếu có hóa vàng, hãy hóa trong lư kim loại, hóa ít, đợi tàn hẳn rồi mới rời đi; phần tiền vàng còn lại sẽ được hóa nốt trong lễ tạ cuối Tết, xem văn khấn hóa vàng. Ban công chung cư dễ xảy ra sự cố, nên cân nhắc bỏ hẳn việc đốt vàng mã.
- Chuẩn bị trước. Bày mâm, thắp hương xong trước 23h; trang phục gọn gàng, khấn chậm rãi.
- Về các điều kiêng. Dân gian kiêng làm vỡ đồ, kiêng cãi vã, kiêng quét nhà đêm giao thừa. Đây là phong tục theo từng vùng miền và dòng họ, mỗi nơi mỗi khác, nên hiểu là lời nhắc giữ hòa khí đầu năm chứ không phải điều đáng lo sợ.
- Sau khi lễ xong. Đợi hương cháy hết rồi hạ lễ, dọn sạch, vào nhà làm lễ gia tiên.
Kết luận
Cúng giao thừa ngoài trời là lễ tiễn vị Hành khiển năm cũ, đón vị Hành khiển năm mới, khác với lễ trong nhà dành cho gia tiên. Thứ tự là ngoài trời trước, trong nhà sau, trong giờ Tý. Qua Tết, lễ cúng gia tiên trở về nhịp đầu tháng và giữa tháng, xem văn khấn mùng 1 và ngày rằm hàng tháng. Với Tết Đinh Mùi, nhớ rằng năm nay không có 30 Tết: giao thừa là đêm 29 tháng Chạp, tức đêm 05/02 rạng sáng 06/02/2027. Nội dung bài viết mang tính tham khảo; mỗi vùng miền có cách thực hành riêng.
Câu hỏi thường gặp
Tết Đinh Mùi 2027 có 30 Tết không?
Không. Tháng Chạp năm Bính Ngọ chỉ có 29 ngày nên Tết Đinh Mùi không có ngày 30 Tết. Ngày cuối năm là 29 tháng Chạp, nhằm Thứ Sáu 05/02/2027; giao thừa là đêm 05/02 rạng sáng 06/02/2027.
Cúng giao thừa ngoài trời trước hay trong nhà trước?
Cúng ngoài trời trước, rồi mới vào nhà cúng gia tiên.
Cúng giao thừa ngoài trời vào giờ nào?
Trong giờ Tý, từ 23h đến 1h, nhiều gia đình chọn đúng 0h. Với Tết Đinh Mùi là từ 23h ngày 05/02/2027 đến 1h sáng ngày 06/02/2027.
Nhà chung cư không có sân thì cúng giao thừa ngoài trời ở đâu?
Đặt mâm lễ ở ban công, sân thượng chung nếu ban quản lý cho phép, hoặc trước cửa căn hộ. Chỗ đặt lễ cần sạch, thoáng, tránh vật dễ bắt lửa.
Mâm cúng giao thừa ngoài trời bắt buộc phải có gà trống không?
Không bắt buộc. Gia đình có thể làm lễ mặn với gà trống luộc hoặc thủ lợn, cũng có thể làm lễ chay.
Văn khấn giao thừa ngoài trời có phải nêu tên vị Hành khiển không?
Không nhất thiết. Bản cổ truyền phổ thông xưng chung là “ngài đương niên Hành khiển”. Nếu muốn nêu vương hiệu, phần lớn tài liệu ghi năm Mùi ứng với Tống Vương Hành khiển, Ngũ Đạo hành binh chi thần và Lâm Tào phán quan.
Cúng giao thừa ngoài trời có cần đốt vàng mã không?
Không cần. Nhiều gia đình nay chỉ dâng hương hoa và lễ vật. Nếu vẫn hóa vàng, nên hóa lượng ít trong lư kim loại và đợi tàn hẳn rồi mới rời đi.
Xem thêm:
Văn khấn giao thừa trong nhà: bài cúng chuẩn và cách sắm lễ
Văn khấn ông Công ông Táo: bài cúng đưa ông Táo về trời chuẩn
Văn khấn cúng tất niên: bài cúng chuẩn và cách sắm lễ cuối năm
