Rau lủi là rau gì? Đặc điểm và 4 món ngon từ rau lủi rừng

Rau lủi (rau lủi rừng, còn gọi là kim thất) là loại rau rừng thân bò, màu tím, lá răng cưa, có mùi thơm đặc trưng, mọc nhiều ở vùng đồi núi Gia Lai, Quảng Nam và một số tỉnh Tây Nguyên. Ngọn rau lủi giòn, hơi nhớt nhẹ, thường được luộc chấm kho quẹt, xào tỏi, xào thịt bò hoặc nấu canh tôm. Bài này giới thiệu đặc điểm rau lủi, cách chọn, sơ chế và 4 món ngon dễ làm.

Rau lủi là rau gì?

Rau lủi là loại rau rừng thân bò trườn, thân màu tím, lá mọc so le, cuống ngắn, đầu lá nhọn, mép răng cưa không đều và có mùi thơm riêng; theo Dân Việt, rau lủi còn được gọi là kim thất, mọc tự nhiên hoặc được trồng ở vùng núi cao, địa hình dốc như Gia Lai, Quảng Nam, trên sườn dốc nhiều đá.

Trước đây rau lủi chủ yếu được người dân địa phương hái ăn; ngày nay rau đã được trồng và bán ở nhiều nơi, kể cả các cửa hàng rau rừng ở thành phố.

Cách chọn và sơ chế rau lủi

Nên chọn rau lủi ngọn non, thân tím tươi, lá xanh không úa, bẻ thân thấy giòn; tránh rau héo, thân già cứng. Khi sơ chế, chỉ ngắt phần ngọn non dài 10–15cm, bỏ lá già, ngâm nước muối loãng 5–10 phút rồi rửa lại nhiều lần dưới vòi nước.

1. Ngắt lấy ngọn non và lá non, bỏ thân già.
2. Ngâm nước muối loãng 5–10 phút để loại bỏ đất cát, côn trùng nhỏ.
3. Rửa lại dưới vòi nước chảy, để ráo.
4. Cắt khúc 5–7cm với món xào, để nguyên ngọn với món luộc.

Rau rừng nên mua ở nơi bán uy tín, biết rõ nguồn gốc; không tự hái rau dại nếu không chắc chắn nhận dạng đúng loài, vì một số cây dại có thể gây ngộ độc.

Món 1: Rau lủi luộc chấm kho quẹt

Rau lủi luộc là cách giữ trọn vị ngọt mát của rau: luộc ngọn lủi trong nồi nước sôi có chút muối khoảng 1–2 phút, vớt ra ngâm nước lạnh cho giòn và giữ màu, chấm kho quẹt, chẳm chéo, muối ớt hoặc nước mắm tỏi ớt.

1. Đun sôi nước với chút muối, vài giọt dầu ăn.
2. Thả rau lủi vào luộc 1–2 phút đến khi vừa chín.
3. Vớt ra ngâm nước lạnh 30 giây, để ráo.
4. Dọn kèm chén kho quẹt hoặc nước chấm tùy thích.

Cách làm kho quẹt chấm rau có ở bài cách nấu kho quẹt.

Món 2: Rau lủi xào tỏi

Rau lủi xào tỏi được làm bằng cách phi vàng nhiều tỏi, cho rau lủi vào xào lửa thật lớn 1–2 phút, nêm chút muối, hạt nêm hoặc dầu hào, tắt bếp khi rau vừa chín tới để rau giòn, xanh và giữ mùi thơm đặc trưng.

1. Phi 5–6 tép tỏi băm với 2 thìa canh dầu đến khi vàng.
2. Cho rau lủi vào xào lửa lớn, đảo nhanh 1–2 phút.
3. Nêm muối, hạt nêm hoặc 1 thìa canh dầu hào.
4. Tắt bếp, rắc thêm tỏi phi.

Món 3: Rau lủi xào thịt bò

Rau lủi xào thịt bò dùng thịt bò thái mỏng ướp tỏi, dầu hào, tiêu, xào lửa lớn đến tái rồi trút ra, sau đó xào rau lủi với tỏi 1–2 phút và trả bò vào đảo nhanh; vị ngọt của bò hòa với mùi thơm của rau rừng.

1. Ướp 200g thịt bò thái mỏng với tỏi băm, 1 thìa canh dầu hào, tiêu, 1 thìa cà phê dầu ăn trong 10 phút.
2. Xào bò lửa thật lớn 30–60 giây đến khi tái, trút ra đĩa.
3. Phi tỏi, xào 300g rau lủi cắt khúc 1–2 phút, nêm chút muối.
4. Trả bò vào đảo nhanh 30 giây, tắt bếp, rắc tiêu.

Món 4: Canh rau lủi nấu tôm khô

Canh rau lủi nấu tôm khô có vị ngọt thanh: ngâm tôm khô cho mềm, phi thơm với hành tím, cho nước vào đun sôi 5 phút để tôm ra vị, nêm vừa ăn rồi thả rau lủi vào đun 1–2 phút là tắt bếp; nấu lâu rau sẽ nhớt và mất màu.

1. Ngâm 30g tôm khô 10–15 phút, phi với hành tím.
2. Cho 1 lít nước, đun sôi 5 phút.
3. Nêm nước mắm, hạt nêm; thả 300g rau lủi, đun 1–2 phút.
4. Rắc tiêu, tắt bếp.

Kỹ thuật nấu canh rau với tôm khô tương tự canh rau ngót.

Phân biệt rau lủi với một số loại rau rừng khác

Rau lủi thường bị nhầm với các loại rau rừng khác bán cùng sạp; điểm nhận biết dễ nhất là thân bò màu tím, lá răng cưa và mùi thơm riêng, trong khi rau sắng có lá giống rau ngót, rau dớn là ngọn dương xỉ non cuộn tròn, còn rau bò khai có mùi khai nhẹ đặc trưng.

Rau lủi ăn kèm món gì?

Rau lủi luộc hoặc xào hợp làm món rau trong bữa cơm có món mặn đậm như thịt kho, cá kho, gà nướng; canh rau lủi thanh mát giúp cân bằng các món chiên, nướng.

• Món mặn gợi ý: thịt kho tàu, cá kho tộ.
• Rau lủi luộc cũng có thể dùng làm rau nhúng lẩu, nhúng nhanh 30–60 giây.

Bảng chọn món từ rau lủi

Mẹo chế biến rau lủi ngon, không nhớt

Rau lủi ngon và ít nhớt khi được nấu nhanh ở lửa lớn, không đậy nắp, không nấu quá lâu; luộc xong ngâm nước lạnh giúp rau giòn và xanh, còn khi nấu canh chỉ cho rau vào cuối cùng.

• Chỉ dùng ngọn non; thân già nhiều xơ, dai.
• Bảo quản rau chưa rửa trong túi thoáng ở ngăn rau tủ lạnh, dùng trong 2–3 ngày.
• Rau lủi khá nhạt vị nên hợp với nước chấm đậm như kho quẹt, chẳm chéo.
• Khi xào, có thể chần rau qua nước sôi 10–15 giây rồi để ráo để rau chín đều và bớt nhớt.
• Thêm vài lát ớt hoặc chút mắc khén, hạt dổi khi xào để món đậm chất núi rừng.
• Không ngâm rau quá lâu trong nước muối vì rau dễ héo, mất giòn.

Câu hỏi thường gặp về rau lủi

Rau lủi là rau gì?

Rau lủi là loại rau rừng thân bò màu tím, lá răng cưa, có mùi thơm riêng, còn gọi là kim thất, mọc nhiều ở vùng núi Gia Lai, Quảng Nam.

Rau lủi làm món gì ngon?

Phổ biến là rau lủi luộc chấm kho quẹt, xào tỏi, xào thịt bò và nấu canh tôm khô.

Rau lủi có vị gì?

Rau lủi có vị ngọt mát, thơm nhẹ đặc trưng, thân giòn và hơi nhớt khi nấu.

Luộc rau lủi bao lâu?

Luộc trong nước sôi khoảng 1–2 phút là chín, vớt ra ngâm nước lạnh để rau giòn, xanh.

Rau lủi mua ở đâu?

Rau lủi bán ở chợ các tỉnh Tây Nguyên, miền Trung và các cửa hàng rau rừng ở thành phố; nên chọn nơi bán uy tín.

Có nên tự hái rau lủi ngoài tự nhiên không?

Chỉ nên hái khi chắc chắn nhận dạng đúng; nếu không quen, nên mua ở nơi uy tín để tránh nhầm với cây dại có độc.

Rau lủi để được bao lâu?

Để chưa rửa trong túi thoáng ở ngăn rau tủ lạnh và dùng trong 2–3 ngày.

Kết luận

Rau lủi là loại rau rừng thơm ngon của vùng núi Gia Lai, Quảng Nam, nay đã phổ biến hơn ở nhiều nơi. Chọn ngọn non, sơ chế sạch rồi luộc chấm kho quẹt, xào tỏi, xào thịt bò hay nấu canh tôm khô đều ngon; nhớ nấu nhanh, lửa lớn để rau giòn xanh và chỉ mua rau rừng ở nơi đáng tin cậy.

Xem thêm:
Rau nhút là rau gì? Cách nhặt rau nhút không dai và món ngon

Rau luộc: cách luộc rau xanh giòn và thời gian từng loại