Để đặt câu hỏi cho bộ phận gạch chân, bạn xác định bộ phận đó trả lời cho ý nào (ai, cái gì, làm gì, thế nào, ở đâu, khi nào, vì sao…), thay nó bằng từ để hỏi tương ứng, giữ nguyên các phần còn lại và thêm dấu chấm hỏi cuối câu. Ví dụ: “Bạn Lan đang đọc sách.” → “Bạn Lan đang làm gì?”. Đây là dạng bài quen thuộc trong môn Tiếng Việt lớp 2, lớp 3. Bài viết tổng hợp bảng từ để hỏi, cách làm 3 bước, ví dụ theo từng mẫu câu, lỗi hay gặp và bài tập có đáp án để các em tự luyện.
Bảng từ để hỏi theo từng bộ phận câu
Mỗi bộ phận câu trả lời cho một câu hỏi riêng, nên chọn đúng từ để hỏi là chìa khóa của dạng bài này. Bảng dưới đây tổng hợp những từ để hỏi thường gặp, giúp việc phân tích cấu trúc câu và đặt câu hỏi cho bộ phận gạch chân trở nên dễ dàng hơn.
| Bộ phận gạch chân chỉ | Từ để hỏi | Ví dụ câu hỏi |
| Người | Ai? | Ai đang quét sân? |
| Đồ vật, con vật, cây cối | Cái gì? Con gì? Cây gì? | Con gì đang gáy? |
| Giới thiệu, nhận xét (sau “là”) | Là gì? Là ai? | Bạn Minh là ai? |
| Hoạt động | Làm gì? | Mẹ đang làm gì? |
| Đặc điểm, tính chất | Thế nào? | Bông hoa thế nào? |
| Thời gian | Khi nào? Bao giờ? Lúc nào? | Khi nào em đi học? |
| Nơi chốn | Ở đâu? | Chú mèo nằm ở đâu? |
| Nguyên nhân | Vì sao? Tại sao? | Vì sao bạn nghỉ học? |
| Mục đích | Để làm gì? | Em chăm học để làm gì? |
| Phương tiện, cách thức | Bằng gì? | Bố đi làm bằng gì? |
Bộ phận chỉ hoạt động thường là động từ, còn bộ phận chỉ đặc điểm thường là tính từ. Nắm chắc từ loại sẽ giúp các em nhận ra nhanh nên hỏi “làm gì?” hay “thế nào?”.
Cách đặt câu hỏi cho bộ phận gạch chân
Cách làm gồm ba bước: xác định nội dung của phần gạch chân, chọn từ để hỏi phù hợp, rồi thay vào câu. Khi chuyển câu kể thành câu hỏi, cần giữ nguyên các thành phần còn lại để câu văn rõ nghĩa, tự nhiên.
- Bước 1: Đọc kỹ câu và xác định nội dung của bộ phận gạch chân. Xem phần này dùng để chỉ người, sự vật, hoạt động, đặc điểm, thời gian, địa điểm hay nguyên nhân.
- Bước 2: Chọn từ để hỏi phù hợp với nội dung cần hỏi, dựa vào bảng từ để hỏi ở trên.
- Bước 3: Thay bộ phận gạch chân bằng từ để hỏi, giữ nguyên các thành phần còn lại của câu và thêm dấu chấm hỏi ở cuối câu. Với câu hỏi về thời gian hoặc nguyên nhân, có thể đưa từ để hỏi lên đầu câu để cách diễn đạt tự nhiên hơn.
Mẹo kiểm tra: đọc câu hỏi vừa đặt, rồi thử trả lời bằng chính phần gạch chân. Nếu câu trả lời khớp đúng phần đó, bạn đã làm đúng. Ví dụ: hỏi “Ai đang quét sân?” thì trả lời “Chị Mai đang quét sân” là khớp.

Ví dụ theo các mẫu câu Ai là gì, Ai làm gì, Ai thế nào
Ba mẫu câu Ai là gì, Ai làm gì, Ai thế nào là cấu trúc cơ bản của Tiếng Việt tiểu học; gạch chân chủ ngữ thì hỏi “Ai/Con gì/Cái gì”, gạch chân vị ngữ thì hỏi “là gì/làm gì/thế nào”. Bảng dưới đây minh họa cho từng trường hợp (phần gạch chân được đánh dấu).
| Câu (bộ phận gạch chân) | Câu hỏi |
| Bạn Hà là học sinh lớp 2. | Ai là học sinh lớp 2? |
| Bạn Hà là học sinh lớp 2. | Bạn Hà là ai? |
| Đàn chim bay lượn trên bầu trời. | Đàn chim làm gì? |
| Bà nội đang tưới rau. | Ai đang tưới rau? |
| Bộ lông của chú mèo mượt mà. | Bộ lông của chú mèo thế nào? |
| Con trâu rất chăm chỉ. | Con gì rất chăm chỉ? |
Ba mẫu câu này tương ứng với ba kiểu vị ngữ: giới thiệu (là gì), hoạt động (làm gì) và đặc điểm (thế nào). Tìm hiểu thêm về vị ngữ là gì.

Ví dụ đặt câu hỏi cho thời gian, nơi chốn, nguyên nhân, mục đích
Bộ phận chỉ thời gian, nơi chốn, nguyên nhân, mục đích, phương tiện được hỏi bằng “khi nào, ở đâu, vì sao, để làm gì, bằng gì”. Những câu hỏi này làm rõ hoàn cảnh và lý do của sự việc, như các ví dụ dưới đây.
| Câu (bộ phận gạch chân) | Câu hỏi |
| Sáng nay, em dậy sớm tập thể dục. | Khi nào em dậy sớm tập thể dục? |
| Đàn gà đang kiếm mồi ngoài vườn. | Đàn gà đang kiếm mồi ở đâu? |
| Hôm qua, Nam nghỉ học vì bị ốm. | Vì sao hôm qua Nam nghỉ học? |
| Em chăm chỉ học bài để đạt điểm tốt. | Em chăm chỉ học bài để làm gì? |
| Chúng em đến trường bằng xe đạp. | Chúng em đến trường bằng gì? |
Những bộ phận chỉ thời gian, nơi chốn, nguyên nhân, mục đích thường là trạng ngữ. Xem thêm bài trạng ngữ là gì.
Lưu ý về “bao giờ”, “khi nào”: vị trí từ để hỏi có thể làm đổi nghĩa thời gian. Đặt ở đầu câu thường hỏi việc sắp xảy ra (“Bao giờ lớp mình đi tham quan?”), đặt ở cuối câu thường hỏi việc đã xảy ra (“Lớp mình đi tham quan bao giờ?”). Vì vậy, khi bộ phận gạch chân là thời gian đã qua như “hôm qua”, “tuần trước”, các em nên đặt “khi nào/bao giờ” ở cuối câu cho đúng nghĩa.

Dạng tương tự trong tiếng Anh: câu hỏi Wh-
Trong tiếng Anh, dạng bài “make questions for the underlined words” dùng các từ who, what, when, where, why, how. Khác với tiếng Việt, ngoài việc thay từ để hỏi, bạn cần đảo trợ động từ (do/does/did, is/are, can…) lên trước chủ ngữ, trừ khi hỏi về chính chủ ngữ.
| Câu (bộ phận gạch chân) | Câu hỏi |
| Tom cleaned the room. | Who cleaned the room? |
| Lan reads comic books every day. | What does Lan read every day? |
| They went to Da Lat last summer. | When did they go to Da Lat? |
| My parents are working in the garden. | Where are your parents working? |
| She stayed at home because she was sick. | Why did she stay at home? |
| I go to school by bus. | How do you go to school? |
Bộ từ để hỏi này cũng là nền tảng của phương pháp 5W1H dùng để phân tích vấn đề.
Bài tập đặt câu hỏi cho bộ phận gạch chân có đáp án
Hai bài tập dưới đây giúp các em luyện đủ các dạng từ để hỏi; hãy tự làm trước rồi mới xem đáp án.
Bài 1: Đặt câu hỏi cho bộ phận được gạch chân.
a) Cô giáo đang giảng bài.
b) Mùa xuân, cây cối đâm chồi nảy lộc.
c) Bầu trời hôm nay trong xanh.
d) Chúng em trồng cây ở sân trường.
e) Mùa hè, em được về quê thăm ông bà.
g) Bạn Mai được khen vì học giỏi.

Đáp án bài 1:
a) Ai đang giảng bài?
b) Mùa xuân, cây cối làm gì?
c) Bầu trời hôm nay thế nào?
d) Chúng em trồng cây ở đâu?
e) Khi nào em được về quê thăm ông bà?
g) Vì sao bạn Mai được khen?
Bài 2: Đặt câu hỏi cho bộ phận được gạch chân.
| Câu (bộ phận gạch chân) | Đáp án | Giải thích |
| Chú chó nhà em rất tinh khôn. | Con gì rất tinh khôn? | Chỉ con vật → Con gì |
| Thầy hiệu trưởng đánh trống khai giảng. | Ai đánh trống khai giảng? | Chỉ người → Ai |
| Những bông hoa phượng đỏ rực. | Những bông hoa phượng thế nào? | Chỉ đặc điểm → Thế nào |
| Tối qua, cả nhà em xem phim. | Cả nhà em xem phim khi nào? | Thời gian đã qua → Khi nào (cuối câu) |
| Lớp em đi tham quan bằng xe buýt. | Lớp em đi tham quan bằng gì? | Chỉ phương tiện → Bằng gì |
| Em học thuộc bài để sáng mai kiểm tra. | Em học thuộc bài để làm gì? | Chỉ mục đích → Để làm gì |
Lỗi thường gặp: dùng sai từ để hỏi (hỏi “Cái gì” cho người), quên dấu chấm hỏi, thay đổi các phần không được gạch chân, hoặc nhầm “Vì sao” (nguyên nhân) với “Để làm gì” (mục đích). Ôn lại từ loại trong bài danh từ là gì.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao để đặt câu hỏi cho bộ phận gạch chân?
Xác định bộ phận gạch chân chỉ gì, thay nó bằng từ để hỏi phù hợp, giữ nguyên phần còn lại và thêm dấu chấm hỏi.
Bộ phận gạch chân chỉ người thì hỏi bằng từ gì?
Dùng từ “Ai?”, ví dụ “Ai đang quét sân?”. Nếu là con vật hoặc đồ vật thì dùng “Con gì?”, “Cái gì?”.
Bộ phận chỉ hoạt động và đặc điểm hỏi thế nào?
Hoạt động hỏi bằng “làm gì?” (Mẹ đang làm gì?), đặc điểm hỏi bằng “thế nào?” (Bông hoa thế nào?).
Hỏi về thời gian và nơi chốn dùng từ gì?
Thời gian dùng “Khi nào?”, “Bao giờ?”, “Lúc nào?”; nơi chốn dùng “Ở đâu?”.
“Vì sao” và “Để làm gì” khác nhau thế nào?
“Vì sao/Tại sao” hỏi nguyên nhân (thường có “vì”, “do”), còn “Để làm gì” hỏi mục đích (thường có “để”).
Dạng bài này học ở lớp mấy?
Dạng bài đặt câu hỏi cho bộ phận câu thường gặp trong môn Tiếng Việt lớp 2 và lớp 3; dạng tương tự trong tiếng Anh là câu hỏi Wh-.
Kết luận
Muốn đặt câu hỏi cho bộ phận gạch chân, chỉ cần nhớ ba bước: xác định bộ phận đó chỉ gì, chọn từ để hỏi tương ứng và thay vào câu, kết thúc bằng dấu chấm hỏi. Sau khi đặt xong, hãy thử trả lời bằng chính phần gạch chân để tự kiểm tra. Luyện tập thường xuyên với bảng từ để hỏi và các bài tập trên sẽ giúp các em làm đúng, nhanh dạng bài này, đồng thời hiểu rõ hơn cấu trúc câu tiếng Việt.
Xem thêm:





