Sushi là món ăn truyền thống nổi tiếng của Nhật Bản, có thành phần cốt lõi là cơm trộn giấm kết hợp cùng các nguyên liệu như hải sản, rau củ, trứng và rong biển. Nhiều người lầm tưởng sushi đồng nghĩa với “cá sống”, nhưng thực tế yếu tố định danh của sushi chính là phần cơm giấm – vì vậy vẫn có sushi chay, sushi trứng hay sushi tôm chín. Sushi gồm nhiều loại quen thuộc như nigiri, maki, temaki, gunkan, chirashi, thường được ăn kèm nước tương, wasabi và gừng ngâm.
Sushi là gì?
Sushi là một món ăn truyền thống nổi tiếng của Nhật Bản, có thành phần cốt lõi là cơm trộn giấm (cơm sushi) kết hợp với các nguyên liệu khác như hải sản (cá hồi, cá ngừ, tôm…), rau củ, trứng, rong biển (nori). Một hiểu lầm rất phổ biến là nghĩ “sushi = cá sống”; nhưng thực ra, điểm định danh của sushi chính là phần cơm trộn giấm chứ không nhất thiết phải có cá sống. Chính vì vậy mới tồn tại sushi chay, sushi trứng, sushi rau củ hay sushi tôm chín.
Cơm sushi được nấu chín rồi trộn với giấm gạo, đường và muối để tạo vị chua nhẹ đặc trưng – đây là yếu tố quan trọng làm nên hương vị của món ăn. Phần cơm này cũng quyết định phần lớn chất lượng một miếng sushi: cơm phải còn ấm, hạt tơi, kết dính vừa đủ để không rã khi gắp nhưng vẫn tan trong miệng.
Nếu bạn đang thắc mắc sushi khác gì với sashimi, câu trả lời ngắn gọn là: sushi có cơm giấm, còn sashimi thì không. Chi tiết đầy đủ về hai món này bạn có thể xem tại bài phân biệt sashimi và sushi.
Các loại sushi phổ biến
Sushi có nhiều loại, khác nhau chủ yếu ở cách tạo hình phần cơm và cách kết hợp topping.
- Nigiri sushi – loại tiêu biểu nhất: một nắm cơm giấm nhỏ nắm bằng tay, phủ lên trên một lát hải sản (cá hồi, cá ngừ, tôm, lươn) hoặc trứng.
- Maki sushi (sushi cuộn) – cơm và nhân được cuộn trong lá rong biển rồi cắt khoanh; có hosomaki (cuộn nhỏ), futomaki (cuộn to) và uramaki (cuộn ngược, cơm nằm ngoài).
- Temaki – sushi cuộn hình nón bằng rong biển, cầm ăn bằng tay, nên ăn ngay để rong biển còn giòn.
- Gunkan – “sushi thuyền chiến”, cơm được quấn một vành rong biển tạo thành “chén” để đựng các topping mềm như trứng cá, hàu.
- Chirashi – “sushi rải”, cơm giấm để trong bát và rải các loại hải sản, topping lên trên; phần ăn lớn, hợp cho bữa chính.
- Inari – túi đậu phụ chiên ngâm vị ngọt mặn nhồi cơm giấm; món chay, không có hải sản.
Để dễ hình dung khi gọi món, bạn có thể tham khảo bảng dưới đây:
| Loại sushi | Đặc điểm nhận biết | Phù hợp với ai |
|---|---|---|
| Nigiri | Nắm cơm nhỏ, một lát topping phủ trên | Người muốn cảm nhận rõ vị nguyên liệu |
| Maki | Cuộn rong biển cắt khoanh tròn | Người mới, ăn theo nhóm |
| Uramaki | Cuộn ngược, cơm bọc ngoài (California roll) | Người chưa quen mùi rong biển |
| Temaki | Hình nón, cầm tay | Ăn nhanh, ăn ngay tại quầy |
| Gunkan | Vành rong biển quây quanh, đựng topping mềm | Người thích trứng cá, hàu |
| Chirashi | Bát cơm giấm rải topping | Người ăn no, gọi một suất chính |
| Inari | Túi đậu phụ chiên nhồi cơm | Người ăn chay, trẻ nhỏ |
Với người mới, nigiri và maki là hai loại dễ thử và phổ biến nhất. Nếu chưa quen đồ sống, inari, sushi trứng hoặc sushi tôm chín là điểm khởi đầu an toàn.
Cách thưởng thức sushi và lưu ý
Sushi là món ăn có “luật chơi” riêng, và làm đúng vài chi tiết nhỏ sẽ giúp bạn cảm nhận trọn vẹn hơn.
Về cách ăn: sushi có thể ăn bằng đũa hoặc bằng tay, riêng nigiri truyền thống hoàn toàn có thể cầm tay. Khi chấm nước tương, bạn nên nghiêng miếng sushi và chấm phần topping, không nhúng cả phần cơm – cơm hút nước tương sẽ bị mặn gắt và dễ rã ra trong chén. Với wasabi, chỉ dùng lượng rất nhỏ vì nhiều loại nigiri đã được đầu bếp phết sẵn một chút wasabi giữa cơm và topping. Gừng ngâm (gari) không phải để ăn kèm cùng lúc mà dùng giữa các miếng để làm sạch vị giác trước khi chuyển sang loại khác. Cuối cùng, sushi thường được làm vừa đúng một miếng, nên hãy ăn nguyên miếng thay vì cắn đôi.
Về thứ tự, thông lệ là ăn từ loại cá vị nhẹ (cá trắng, mực) trước, rồi mới đến cá đỏ và các phần béo như bụng cá ngừ, cuối cùng là trứng hoặc các món ngọt.
Về lưu ý an toàn: sushi có thể chứa hải sản sống, nên hãy chọn nơi uy tín, bảo đảm vệ sinh và độ tươi của nguyên liệu. Những người có hệ miễn dịch yếu, phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ nên thận trọng hoặc tham khảo ý kiến chuyên môn khi ăn đồ sống – đây là thông tin tham khảo chung, không thay thế tư vấn y tế.
Về bảo quản, sushi là món nên ăn ngay sau khi làm. Nếu mua mang về, hãy dùng trong vài giờ và tránh để ở nhiệt độ phòng quá lâu. Không nên cấp đông lại sushi đã hoàn thiện: phần cơm sẽ bị cứng, khô và mất hoàn toàn kết cấu vốn có.
Nguồn gốc và sự phát triển của sushi
Sushi có lịch sử lâu đời hơn nhiều so với hình dáng hiện đại mà chúng ta quen thuộc.
Về nguồn gốc, sushi bắt đầu từ một phương pháp bảo quản cá cổ xưa: người ta ủ cá với cơm lên men để giữ cá được lâu, và phần cơm khi đó chỉ đóng vai trò môi trường lên men rồi bị bỏ đi. Qua thời gian, phương pháp này biến đổi dần. Đến thời Edo (thế kỷ 19), nigiri sushi ra đời tại Edo – tên gọi cũ của Tokyo – như một món ăn nhanh đường phố, và dần trở thành hình thức sushi phổ biến nhất ngày nay. Cơm bắt đầu được trộn giấm thay vì lên men, vừa tạo vị vừa giúp bảo quản, đồng thời được ăn cùng chứ không bỏ đi nữa.
Về sự phát triển hiện đại, sushi đã lan rộng ra toàn thế giới và có nhiều biến tấu để phù hợp khẩu vị địa phương – tiêu biểu là California roll (cuộn ngược với bơ và thanh cua, phổ biến ở Mỹ), các loại cuộn sáng tạo, sushi chiên hay sushi sốt mayonnaise. Tại Việt Nam, sushi cũng rất được ưa chuộng với nhiều nhà hàng Nhật và các biến tấu địa phương như cuộn xoài, cuộn chả cá. Dù biến đổi thế nào, tinh thần của sushi vẫn là sự cân bằng tinh tế giữa cơm giấm và nguyên liệu tươi ngon.
Câu hỏi thường gặp về sushi
Sushi là gì?
Sushi là món ăn truyền thống Nhật Bản gồm cơm trộn giấm kết hợp với hải sản, rau củ, trứng hoặc rong biển; điểm cốt lõi định danh món ăn là phần cơm giấm.
Sushi có phải là cá sống không?
Không hẳn. Điểm định danh của sushi là cơm giấm, nên vẫn có nhiều loại không dùng cá sống như sushi trứng, sushi chay, sushi tôm chín hay lươn nướng.
Các loại sushi phổ biến là gì?
Phổ biến nhất là nigiri (nắm cơm phủ topping), maki (cuộn rong biển), temaki (cuộn hình nón), gunkan (thuyền rong biển), chirashi (cơm rải topping) và inari (túi đậu phụ nhồi cơm).
Chấm sushi thế nào cho đúng?
Nên nghiêng miếng sushi và chấm phần topping vào nước tương, tránh nhúng cả phần cơm vì cơm sẽ hút nước tương gây mặn gắt và dễ rã.
Người mới nên ăn loại sushi nào?
Người mới có thể bắt đầu với nigiri cá hồi, maki hoặc các loại sushi không dùng đồ sống như sushi trứng, tôm chín, lươn nướng và inari.
Ăn sushi cần lưu ý an toàn gì?
Nên ăn ở nơi uy tín, bảo đảm nguyên liệu tươi sạch, dùng ngay sau khi làm; người có hệ miễn dịch yếu, phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ nên thận trọng với đồ sống.
Kết luận
Tóm lại, sushi là món ăn truyền thống Nhật Bản gồm cơm trộn giấm kết hợp với hải sản, rau củ, trứng và rong biển – trong đó cơm giấm mới là yếu tố cốt lõi chứ không phải cá sống. Món này có nhiều biến thể như nigiri, maki, temaki, gunkan, chirashi và inari, mỗi loại hợp với một kiểu thưởng thức khác nhau. Nắm được cách phân loại và vài quy tắc chấm, ăn cơ bản là bạn đã có thể tự tin gọi món ở bất kỳ nhà hàng Nhật nào. Nếu muốn khám phá thêm món mì nước tiêu biểu của nước này, mời bạn đọc bài ramen là gì để nắm cách phân loại theo shoyu, shio, miso và tonkotsu.
Xem thêm:
Phân biệt sashimi và sushi: khác nhau thế nào?
Fine dining là gì? Đặc trưng và quy tắc cơ bản
