Máy in bị lem mực gần như luôn có manh mối nằm ngay trên tờ giấy vừa in ra: vết lem một bên mép thường chỉ là mực thừa bám trục sấy, sọc dọc là gạt mực mòn, còn chữ quẹt tay là trôi lại là chuyện của bộ phận sấy. Đọc đúng dạng vết bẩn giúp bạn khoanh vùng nguyên nhân trong vài phút, thay vì thay hộp mực rồi vẫn thấy bản in y như cũ. Bài này đi qua bảy dạng lỗi chất lượng bản in hay gặp nhất, phân biệt rõ máy in laser với máy in phun, kèm bảng tra nhanh triệu chứng và thứ tự xử lý từ rẻ tới đắt. Nếu máy của bạn hoàn toàn không in ra gì hoặc báo ngoại tuyến, đó là nhóm lỗi kết nối, không thuộc phạm vi bài này.
Trước hết: máy của bạn là laser hay in phun?
Hai loại máy in phổ biến nhất hoạt động theo nguyên lý khác hẳn nhau, nên cùng một vết nhòe trên giấy lại có nguyên nhân hoàn toàn khác. Xác định đúng loại máy trước khi làm bất cứ thao tác nào sẽ tiết kiệm rất nhiều thời gian.
Máy in laser dùng mực bột (toner). Bột mực được hút lên trống mực (drum) rồi ép lên giấy, sau đó đi qua cụm sấy (fuser) nung nóng để mực chảy và bám chặt vào sợi giấy. Các bộ phận hay gây lỗi bản in ở dòng này là trống mực, gạt mực trong hộp mực và cụm sấy.
Máy in phun dùng mực lỏng, phun trực tiếp qua các lỗ rất nhỏ trên đầu phun (print head). Lỗi đặc trưng của dòng này là đầu phun bị tắc do mực khô lại, thường xảy ra khi máy để lâu không dùng. Nếu bạn đang cân nhắc mua máy mới và chưa rõ nên chọn loại nào, bài nên mua máy in phun hay laser so sánh khá kỹ chi phí vận hành của hai dòng.
Cách nhận biết nhanh: mở nắp máy ra, nếu thấy một hộp mực hình trụ dài nặng tay thì đó là laser; nếu thấy các hộp mực nhỏ nhiều màu hoặc bình mực lỏng gắn ngoài thì đó là máy in phun.
Đọc bản in để đoán bệnh
Vị trí và hình dạng của vết lỗi trên giấy nói cho bạn biết bộ phận nào đang có vấn đề, chính xác hơn nhiều so với việc thử ngẫu nhiên từng cách. Hãy in một trang có cả chữ lẫn mảng màu đậm rồi quan sát kỹ dưới ánh sáng tốt.
Nếu vết lỗi lặp lại đều đặn theo một khoảng cách cố định dọc trang giấy, nguyên nhân nằm ở một trục quay nào đó bị bám bẩn hoặc trầy. Khoảng cách lặp lại chính là chu vi của trục đó, và đây là manh mối để kỹ thuật viên xác định nhanh bộ phận cần thay. Bạn chỉ cần lấy thước đo khoảng cách giữa hai vết rồi ghi lại.
Nếu vết lỗi chỉ xuất hiện ở một bên mép giấy và không lặp lại, khả năng cao là mực thừa bám ở rìa trục sấy. Còn nếu cả trang mờ đều, vấn đề thường nằm ở hộp mực sắp hết chứ không phải ở trục.
Với máy in phun, dấu hiệu đặc trưng lại khác: bản in bị thiếu nét theo từng vạch ngang mảnh, mất hẳn một màu, hoặc màu sai lệch so với bản trên màn hình. Đó là biểu hiện của đầu phun bị tắc, không phải bẩn trục.
Bảng chẩn đoán theo dạng lỗi trên bản in
Chín dạng lỗi dưới đây bao phủ gần hết các trường hợp bản in không đạt, kèm loại máy thường gặp và hướng xử lý đầu tiên nên thử.
| Bản in trông thế nào | Loại máy | Nguyên nhân thường gặp | Cách xử lý nên thử trước |
|---|---|---|---|
| Lem mực dọc một bên mép giấy | Laser | Mực thừa bám ở rìa trục sấy | In liên tiếp vài chục trang trắng cho mực bong ra |
| Chữ nhòe, quẹt tay vào là trôi | Laser | Cụm sấy không đủ nhiệt để nung chảy mực | Đổi sang chế độ giấy dày, sau đó mang đi kiểm tra cụm sấy |
| Sọc ngang lặp lại đều đặn theo chu kỳ | Laser | Trống mực hoặc trục sấy bị trầy, bám bẩn | Đo khoảng lặp để xác định trục, vệ sinh hoặc thay |
| Sọc đen chạy dọc theo chiều giấy | Laser | Gạt mực trong hộp mực đã mòn | Thay hộp mực hoặc thay gạt mực |
| Cả trang mờ đều, chữ nhạt | Laser | Hộp mực sắp hết hoặc độ đậm đặt thấp | Lắc đều hộp mực, kiểm tra thiết lập độ đậm trong driver |
| Nền xám mờ phủ toàn trang | Laser | Trống mực hết tuổi thọ hoặc mực kém chất lượng | Thử hộp mực khác, nếu hết xám thì thay hộp mực |
| Giấy ra đen kín hoặc đen từng mảng lớn | Laser | Trống mực bị lộ sáng hoặc đã hỏng | Thay hộp mực, tránh để hộp mực ngoài ánh sáng |
| Thiếu nét theo vạch ngang, mất một màu | In phun | Đầu phun bị tắc do mực khô | Chạy Nozzle Check rồi Head Cleaning trong driver |
| Chữ nhòe lan như thấm nước, giấy cong mép | Cả hai | Giấy ẩm hoặc giấy sai định lượng | Thay ram giấy khô, chọn đúng loại giấy trong thiết lập |
Cách xử lý máy in bị lem mực một bên
Trước khi mang máy đi sửa, hãy thử cách đơn giản nhất: in liên tiếp hai tới ba chục trang giấy trắng để lượng mực thừa bám trên trục tự bong ra theo giấy. Cách này giải quyết được phần lớn trường hợp lem nhẹ và không tốn gì ngoài ít giấy.
Nếu tình trạng vẫn còn, bước tiếp theo là tháo hộp mực ra kiểm tra. Hãy đặt hộp mực trên một tờ giấy sạch và quan sát xem có mực rơi vãi ra không. Hộp mực bị nứt hoặc bị đổ mực thường để lại vệt mực ngay tại chỗ đặt, rất dễ nhận ra.
Khi tháo lắp, tuyệt đối không chạm tay vào bề mặt trống mực màu xanh lá hoặc xám bóng, và không để hộp mực ngoài ánh sáng quá vài phút. Trống mực rất nhạy sáng, phơi lâu sẽ để lại vết đen vĩnh viễn trên mọi bản in sau đó.
Nếu bên trong khoang máy có mực bột rơi vãi, hãy rút điện, đợi máy nguội hẳn rồi dùng khăn khô mềm lau nhẹ. Không dùng máy hút bụi gia đình vì hạt mực rất mịn, dễ lọt qua lưới lọc và bay ngược ra ngoài phòng.
Vì sao mực nhòe khi quẹt tay
Máy in laser làm mực bám vào giấy bằng cách nung nóng, nên nếu cụm sấy không đủ nhiệt thì mực chỉ nằm trên bề mặt và quẹt là trôi. Đây là dấu hiệu khá đặc trưng, khác hẳn với lem mực do bám bẩn.
Cách phân biệt đơn giản: in một trang, để nguội rồi lấy ngón tay miết mạnh lên phần chữ. Nếu mực trôi ra tay thành vệt, vấn đề nằm ở khâu sấy. Nếu chữ vẫn nguyên mà chỉ có vệt bẩn sẵn trên giấy, đó là lem do bám bẩn.
Một nguyên nhân dễ bỏ qua là bạn đang dùng giấy dày hơn khả năng sấy của máy mà không đổi thiết lập. Giấy càng dày càng hút nhiệt, khiến lượng nhiệt truyền tới lớp mực giảm đi. Hãy vào phần thiết lập máy in, chọn đúng loại giấy đang dùng rồi in thử lại trước khi kết luận hỏng cụm sấy.
Nếu đã đổi giấy và đổi thiết lập mà mực vẫn trôi, khả năng cao là cụm sấy đã yếu. Đây là việc nên để người có chuyên môn xử lý vì bộ phận này hoạt động ở nhiệt độ rất cao.
Máy in phun bị nhòe: đầu phun tắc và cách vệ sinh
Với máy in phun, nguyên nhân số một khiến bản in nhòe, thiếu nét hoặc sai màu là đầu phun bị tắc, và bạn có thể tự xử lý bằng chức năng vệ sinh có sẵn trong driver. Không cần tháo máy hay mua dung dịch gì cả.
Trên Windows, mở Settings rồi vào mục Bluetooth & devices, chọn Printers & scanners, bấm vào tên máy in của bạn, chọn Printing preferences, sau đó chuyển sang thẻ Maintenance (một số driver ghi là Bảo trì hoặc Utility). Ở đây bạn sẽ thấy hai chức năng quan trọng: Nozzle Check để in trang kiểm tra tia phun, và Head Cleaning (Canon ghi là Cleaning) để làm sạch đầu phun.
Thứ tự đúng là chạy Nozzle Check trước để xem vạch nào bị đứt, rồi mới chạy Head Cleaning, sau đó chạy lại Nozzle Check để đối chiếu. Nếu sau hai lần vệ sinh thường mà vẫn chưa hết, driver Canon còn có Deep Cleaning mạnh hơn để dùng tiếp.
Lưu ý quan trọng: mỗi lần vệ sinh đầu phun đều tiêu tốn một lượng mực nhất định, nên đừng chạy liên tục nhiều lần. Nếu ba tới bốn lượt vẫn không cải thiện, hãy dừng lại và mang máy tới nơi có chuyên môn, vì chạy tiếp vừa tốn mực vừa có thể làm hỏng đầu phun.
Trên macOS, bạn vào System Settings, chọn Printers & Scanners, chọn máy in rồi bấm Options & Supplies và mở thẻ Utility để tìm các chức năng tương tự. Ngoài ra, nếu chữ in ra bị lệch hoặc đường kẻ không thẳng, hãy dùng thêm chức năng Print Head Alignment nằm ngay cùng thẻ Maintenance để căn chỉnh lại đầu in.
Giấy in ảnh hưởng nhiều hơn bạn nghĩ
Giấy ẩm là nguyên nhân bị bỏ qua nhiều nhất khi bản in bị lem hoặc nhòe, đặc biệt trong mùa nồm ở miền Bắc. Hơi ẩm trong giấy làm mực không bám đều và còn gây kẹt giấy.
Dấu hiệu nhận biết giấy ẩm là các tờ giấy hơi cong vênh ở mép, sờ vào thấy mềm hơn bình thường, và máy hay kéo nhiều tờ cùng lúc. Cách xử lý là bảo quản giấy trong túi kín, chỉ lấy ra lượng vừa dùng và không để nguyên ram giấy mở nắp cạnh cửa sổ.
Định lượng giấy, tính bằng gsm, cũng quan trọng không kém. Giấy văn phòng phổ thông thường là 70 tới 80 gsm. Giấy quá mỏng dễ nhăn khi qua cụm sấy, còn giấy quá dày mà bạn không đổi thiết lập tương ứng thì mực bám không chặt. Hãy dùng loại giấy nằm trong khoảng nhà sản xuất máy khuyến nghị, thông tin này có trong sách hướng dẫn đi kèm máy.
Riêng các loại giấy đặc thù như giấy ảnh hay giấy decal thì càng phải chọn đúng thiết lập, vì bề mặt của chúng không thấm mực giống giấy thường. Ngoài ra, khi in hai mặt, hãy để mặt đầu khô hẳn trước khi in mặt sau; thao tác in 2 mặt trong Word nếu làm thủ công quá nhanh cũng dễ khiến mặt trước bị quệt bẩn khi giấy chạy qua trục lần hai.
Mực chính hãng và mực đổ lại
Mực đổ lại rẻ hơn nhiều nhưng chất lượng không đồng đều, và đây là nguyên nhân phổ biến gây lem mực trên các máy in văn phòng. Hạt mực không đúng kích thước hoặc lẫn tạp chất sẽ bám không đều lên trống.
Nếu bản in bắt đầu lem ngay sau lần đổ mực gần nhất, hãy nghĩ tới nguyên nhân này trước tiên. Cách kiểm chứng là lắp thử một hộp mực khác rồi in lại; nếu hết lem thì bạn đã xác định được thủ phạm mà không cần tháo máy.
Điều này không có nghĩa là phải luôn dùng mực chính hãng. Nhiều đơn vị đổ mực làm rất tốt và bản in không khác biệt. Vấn đề nằm ở chỗ chất lượng thay đổi theo từng nơi và từng lần, nên khi máy đang chạy ổn với một nguồn mực thì đừng đổi sang nơi khác chỉ vì rẻ hơn chút ít.
Với máy in phun, mực kém chất lượng còn nguy hiểm hơn vì có thể đóng cặn làm tắc đầu phun, và đầu phun thường là bộ phận đắt tiền nhất của dòng máy này.
Sáu hiểu lầm phổ biến về lỗi chất lượng bản in
Những nhầm lẫn dưới đây khiến nhiều người thay linh kiện không cần thiết.
Một, cứ lem mực là phải thay hộp mực. Phần lớn trường hợp lem một bên chỉ là mực thừa bám trục, in vài chục trang trắng là hết.
Hai, sọc ngang và sọc dọc là cùng một lỗi. Sọc ngang lặp đều thường do trục hoặc trống, còn sọc dọc thường do gạt mực trong hộp mực, hai bộ phận hoàn toàn khác nhau.
Ba, giấy nào in cũng như nhau. Giấy ẩm và giấy sai định lượng gây lem, nhòe và kẹt giấy nhiều hơn hầu hết nguyên nhân khác cộng lại.
Bốn, lau trống mực cho sạch là hết bẩn. Trống mực rất dễ xước và nhạy sáng, chạm vào thường làm hỏng thêm chứ không sạch hơn.
Năm, mực nhòe khi quẹt là do mực kém. Với máy laser, đó là dấu hiệu cụm sấy không đủ nhiệt, đổi mực không giải quyết được.
Sáu, máy in ít dùng thì ít hỏng. Ngược lại, máy để lâu không in dễ bị khô mực và tắc đầu phun hơn máy chạy đều mỗi tuần.
Checklist tám bước khi bản in bị lỗi
Làm theo thứ tự từ rẻ tới đắt, đừng bắt đầu bằng việc thay linh kiện.
Bước một: xác định máy là laser hay in phun, vì hai loại có hướng xử lý khác nhau.
Bước hai: in một trang có cả chữ lẫn mảng đậm để nhìn rõ dạng lỗi, rồi đối chiếu với bảng chẩn đoán ở trên.
Bước ba: quẹt tay lên chữ để phân biệt lỗi sấy với lỗi bám bẩn.
Bước bốn: thay ram giấy khác đã bảo quản khô và chọn đúng loại giấy trong thiết lập, in lại để loại trừ nguyên nhân giấy ẩm.
Bước năm: với máy laser bị lem một bên, in liên tiếp hai tới ba chục trang trắng.
Bước sáu: với máy in phun, chạy Nozzle Check rồi Head Cleaning trong thẻ Maintenance của driver, tối đa vài lượt.
Bước bảy: tháo hộp mực, lắc nhẹ theo chiều ngang rồi lắp lại, kiểm tra mực rơi vãi; nếu vừa đổ mực gần đây, thử một hộp mực khác để kiểm chứng.
Bước tám: nếu vẫn còn lỗi, ghi lại khoảng cách lặp của vết bẩn rồi mang máy đi kiểm tra.
Thói quen giúp máy in ít lỗi hơn
Máy in hỏng vì ba nguyên nhân chính: bụi, ẩm và để lâu không dùng, cả ba đều phòng được bằng thói quen đơn giản. Chi phí phòng ngừa thấp hơn nhiều so với chi phí thay cụm sấy hay đầu phun.
Hãy đóng nắp khay giấy khi không in để hạn chế bụi rơi vào, và đặt máy tránh xa cửa sổ hoặc nơi ẩm thấp. Với văn phòng ít in, nên in vài trang mỗi tuần thay vì để cả tháng không dùng rồi in một lần thật nhiều; thói quen này đặc biệt quan trọng với máy in phun.
Định kỳ vài tháng một lần, hãy mở nắp và dùng khăn khô mềm lau bụi ở khoang chứa hộp mực. Không dùng khăn ướt, không xịt dung dịch vào trong máy, và luôn rút điện trước khi thao tác.
Khi nào nên sửa và khi nào nên thay máy
Nếu chi phí thay cụm sấy hoặc đầu phun vượt quá một nửa giá một máy mới cùng phân khúc, việc thay máy thường hợp lý hơn. Đây là hai linh kiện đắt nhất trong các bộ phận hay hỏng.
Ngoài chi phí, hãy tính cả tuổi máy và số trang đã in. Máy in có tuổi thọ tính theo số trang, và khi một bộ phận chính bắt đầu hỏng thì các bộ phận khác thường cũng đã gần hết vòng đời.
Ngược lại, các lỗi liên quan tới hộp mực, gạt mực hay vệ sinh đều rẻ và đáng sửa. Đừng vội bỏ máy chỉ vì bản in có sọc, vì phần lớn trường hợp đó chỉ cần một hộp mực mới.
Lời kết
Hãy đọc bản in trước khi động vào máy: lem một bên thường chỉ cần in vài chục trang trắng, sọc ngang lặp đều là do trục hoặc trống, sọc dọc là do gạt mực, nhòe khi quẹt tay là lỗi cụm sấy, còn thiếu nét từng vạch trên máy in phun là đầu phun tắc. Hai thứ rẻ nhất nên loại trừ trước vẫn là giấy ẩm và hộp mực đổ lại kém chất lượng. Nếu đã thử hết mà bản in vẫn lỗi, bạn có thể mang máy tới trung tâm kỹ thuật của Hoàng Hà Mobile để được kiểm tra.
Câu hỏi thường gặp
Máy in bị lem mực một bên là lỗi gì?
Thường do mực thừa bám ở rìa trục sấy chứ không phải hỏng linh kiện. Hãy in liên tiếp hai tới ba chục trang giấy trắng để mực bám tự bong ra theo giấy, cách này xử lý được phần lớn trường hợp lem nhẹ mà không tốn chi phí.
Vì sao chữ in ra quẹt tay là trôi?
Đó là dấu hiệu cụm sấy của máy in laser không đủ nhiệt để nung chảy mực bám vào giấy. Trước tiên hãy chọn đúng loại giấy trong thiết lập máy in và thử chế độ giấy dày; nếu vẫn trôi thì cụm sấy đã yếu và cần người có chuyên môn kiểm tra.
Sọc ngang và sọc dọc trên bản in khác nhau thế nào?
Sọc ngang lặp lại đều đặn thường do một trục quay hoặc trống mực bị bám bẩn, trầy xước, và khoảng cách lặp chính là chu vi của bộ phận đó. Sọc dọc theo chiều giấy thường do gạt mực trong hộp mực đã mòn, xử lý bằng cách thay hộp mực.
Máy in phun bị nhòe, thiếu nét thì làm sao?
Nguyên nhân phổ biến nhất là đầu phun bị tắc do mực khô. Hãy mở Printing preferences của máy in, vào thẻ Maintenance, chạy Nozzle Check để xem tia nào bị đứt rồi chạy Head Cleaning, sau đó kiểm tra lại. Mỗi lượt vệ sinh đều tốn mực nên không nên chạy quá vài lần liên tiếp.
Giấy ẩm có gây lem mực không?
Có, và đây là nguyên nhân hay bị bỏ qua nhất, đặc biệt vào mùa nồm. Hãy thử một ram giấy khác đã bảo quản khô trong túi kín, nếu hết lem thì bạn đã tìm ra thủ phạm. Giấy sai định lượng so với khuyến nghị của máy cũng gây lem và kẹt giấy tương tự.
Có nên lau trống mực không?
Không nên, vì trống mực rất dễ xước và nhạy sáng, chạm vào thường làm hỏng thêm chứ không sạch hơn. Khi tháo lắp hộp mực, hãy tránh chạm vào bề mặt trống và không để hộp mực ngoài ánh sáng quá vài phút để tránh vết đen vĩnh viễn trên bản in.
