Điện thoại chụp ảnh đẹp không được quyết định bởi con số megapixel in trên hộp, mà bởi kích thước cảm biến, chất lượng ống kính, khả năng chống rung và phần mềm xử lý ảnh phía sau. Hiểu được bốn yếu tố này, bạn sẽ tự đánh giá được bất kỳ chiếc máy nào trên kệ, thay vì phải tin vào một danh sách gợi ý có thể lỗi thời chỉ sau vài tháng. Bài viết dưới đây trình bày bộ tiêu chí đó theo thứ tự quan trọng, kèm bảng đối chiếu nhu cầu và checklist để bạn mang theo khi đi chọn máy.
Vì sao megapixel không nói lên chất lượng ảnh
Megapixel chỉ cho biết ảnh có bao nhiêu điểm ảnh, không cho biết mỗi điểm ảnh thu được bao nhiêu ánh sáng. Đây là hiểu lầm phổ biến nhất khi chọn điện thoại chụp ảnh. Một cảm biến nhồi rất nhiều điểm ảnh vào diện tích nhỏ sẽ khiến mỗi điểm ảnh bé đi, thu ít ánh sáng hơn, và kết quả là ảnh nhiều nhiễu hơn khi trời tối.
Hãy hình dung cảm biến như một cái sân hứng mưa. Số megapixel là số lượng cốc đặt trên sân, còn kích thước cảm biến là diện tích cái sân. Chia cùng một cái sân nhỏ thành thật nhiều cốc thì mỗi cốc hứng được rất ít nước. Đó là lý do nhiều máy có thông số megapixel khiêm tốn nhưng cảm biến lớn lại cho ảnh trong trẻo hơn hẳn khi chụp trong nhà hàng hay quán cà phê thiếu sáng.
Megapixel cao vẫn có ích trong hai trường hợp: khi bạn cần cắt cúp mạnh mà vẫn giữ chi tiết, và khi máy dùng kỹ thuật gộp điểm ảnh, tức là gom nhiều điểm ảnh nhỏ liền kề thành một điểm ảnh lớn để tăng khả năng thu sáng. Ngoài hai trường hợp đó, con số này không đáng để bạn đánh đổi các yếu tố khác.
Kích thước cảm biến, yếu tố quan trọng nhất
Nếu chỉ được chọn một tiêu chí duy nhất để đánh giá khả năng chụp ảnh, hãy chọn kích thước cảm biến. Cảm biến lớn thu được nhiều ánh sáng hơn trong cùng một khoảnh khắc, nên ảnh ít nhiễu hơn, dải sáng tối rộng hơn và khả năng tách phông tự nhiên tốt hơn.
Trên bảng thông số, kích thước cảm biến thường được ghi dưới dạng phân số kiểu một phần mấy inch. Điều gây bối rối là phân số càng nhỏ thì cảm biến càng lớn, nên bạn hãy nhớ nguyên tắc: mẫu số nhỏ hơn nghĩa là cảm biến to hơn. Một cảm biến một phần một phẩy ba inch lớn hơn đáng kể so với một phần hai phẩy năm inch.
Cảm biến lớn cũng là lý do camera chính luôn cho ảnh đẹp hơn camera góc siêu rộng hay camera macro trên cùng một máy. Các camera phụ thường dùng cảm biến nhỏ hơn nhiều, nên khi trời tối, khác biệt giữa chúng lộ ra rất rõ. Nếu bạn chủ yếu chụp trong nhà, hãy tập thói quen dùng camera chính thay vì chuyển sang góc rộng cho tiện.
Khẩu độ và ý nghĩa thực tế của con số f
Khẩu độ quyết định lượng ánh sáng đi qua ống kính, và số f càng nhỏ thì khẩu độ càng mở lớn. Một ống kính f/1.8 cho ánh sáng vào nhiều hơn ống kính f/2.4, nên khi chụp buổi tối máy không phải đẩy độ nhạy sáng lên quá cao, nhờ đó ảnh sạch nhiễu hơn.
Khẩu độ mở lớn còn tạo hiệu ứng xóa phông quang học, tức là hậu cảnh mờ đi một cách tự nhiên chứ không phải do phần mềm tính toán. Ảnh chân dung xóa phông bằng quang học thường có chuyển tiếp mềm mại ở viền tóc, trong khi xóa phông bằng phần mềm đôi lúc cắt nhầm vào sợi tóc hoặc gọng kính.
Điểm cần lưu ý là khẩu độ trên điện thoại phần lớn cố định, không điều chỉnh được như máy ảnh. Vì vậy đây là thông số bạn cần xem kỹ trước khi mua, chứ không thể bù đắp về sau bằng cách chỉnh trong ứng dụng chụp ảnh.
Chống rung quang học và chống rung điện tử
Chống rung quang học dịch chuyển vật lý thấu kính hoặc cảm biến để bù lại rung tay, còn chống rung điện tử xử lý bằng phần mềm sau khi ảnh đã được ghi lại. Với ảnh tĩnh chụp trong điều kiện thiếu sáng, chống rung quang học có giá trị lớn hơn hẳn, vì nó cho phép máy phơi sáng lâu hơn mà ảnh vẫn nét.
Đây là tiêu chí hay bị bỏ qua nhưng ảnh hưởng rất rõ tới tỷ lệ ảnh dùng được. Hai máy cùng cảm biến, cùng khẩu độ, máy có chống rung quang học sẽ cho nhiều ảnh nét hơn khi bạn chụp vội trong quán ăn buổi tối hoặc chụp trẻ nhỏ đang chạy.
Với quay video, chống rung điện tử lại phát huy tác dụng tốt, đặc biệt khi bạn vừa đi vừa quay. Nhiều máy kết hợp cả hai cơ chế, dùng quang học để xử lý rung biên độ nhỏ và điện tử để làm mượt chuyển động lớn. Nếu bảng thông số ghi rõ có cả hai, đó là dấu hiệu tích cực.
Hệ ống kính: góc rộng, siêu rộng, tele và macro
Số lượng camera không quan trọng bằng việc mỗi camera có thực sự hữu ích hay không. Nhiều máy quảng cáo bốn camera nhưng trong đó có hai camera độ phân giải rất thấp, gần như chỉ để hỗ trợ đo chiều sâu, và bạn sẽ hiếm khi dùng tới.
Camera chính là thứ bạn dùng khoảng tám mươi phần trăm thời gian, nên đây là nơi đáng đầu tư nhất. Camera siêu rộng hữu ích khi chụp phong cảnh, kiến trúc hoặc nhóm đông người trong không gian chật. Camera tele cho phép lại gần chủ thể mà không phải bước tới, rất hợp để chụp chân dung vì tiêu cự dài giúp khuôn mặt trông tự nhiên hơn.
Camera macro trên nhiều máy tầm trung thường có độ phân giải thấp và chất lượng hạn chế. Nếu bạn thực sự thích chụp cận cảnh, hãy kiểm tra xem máy có cho phép camera siêu rộng lấy nét gần hay không, vì cách làm này thường cho kết quả tốt hơn một camera macro riêng biệt chất lượng thấp.
Zoom quang học khác zoom số như thế nào
Zoom quang học phóng to bằng cách di chuyển thấu kính nên không mất chi tiết, còn zoom số chỉ đơn giản là cắt cúp và phóng to phần ảnh đã chụp. Đây là lý do một chiếc máy quảng cáo zoom một trăm lần vẫn có thể cho ảnh nhòe nhoẹt ở mức phóng đại cao.
Khi đọc thông số, hãy tìm con số zoom quang học thay vì con số zoom tổng. Mức zoom quang học ba lần đến năm lần đã đủ cho hầu hết nhu cầu thường ngày. Vượt quá phạm vi quang học, máy sẽ chuyển sang nội suy bằng phần mềm, và chất lượng giảm dần theo mức phóng đại.
Một mẹo thực tế khi thử máy tại cửa hàng là chụp cùng một biển hiệu ở mức zoom tối đa của phần quang học, rồi chụp tiếp ở mức gấp đôi. So sánh hai ảnh trên màn hình lớn sẽ cho bạn thấy ngay giới hạn thật của máy.
Chụp đêm và vai trò của phần mềm xử lý ảnh
Chế độ chụp đêm hoạt động bằng cách ghi liên tiếp nhiều khung hình ở các mức phơi sáng khác nhau rồi ghép lại, nên phần mềm quyết định kết quả gần như ngang với phần cứng. Đó là lý do hai máy có thông số camera tương đương vẫn cho ảnh đêm khác biệt rõ rệt.
Khi thử chế độ này, hãy chú ý ba điểm: máy giữ được chi tiết ở vùng tối hay bết thành mảng đen, vùng sáng như đèn đường có bị cháy trắng không, và màu sắc có bị đẩy quá tay thành ra thiếu tự nhiên không. Một số máy làm ảnh đêm rất sáng nhưng bệt và mất chiều sâu, nhìn ấn tượng trên màn hình nhỏ nhưng kém khi phóng to.
Thời gian xử lý cũng đáng quan tâm. Máy cần vài giây để ghép ảnh sau khi bấm chụp, và trong khoảng đó bạn phải giữ máy tương đối yên. Nếu máy xử lý quá chậm, bạn sẽ bỏ lỡ nhiều khoảnh khắc.
Quay video: điều cần xem ngoài độ phân giải
Độ phân giải chỉ là điểm khởi đầu, thứ quyết định video xem được hay không là độ ổn định, khả năng lấy nét liên tục và chất lượng thu âm. Một video độ phân giải cao nhưng rung lắc và lạc nét vẫn kém hơn video độ phân giải thấp hơn mà mượt và nét.
Hãy kiểm tra xem máy có duy trì được chống rung ở độ phân giải cao nhất không, vì nhiều máy chỉ bật chống rung mạnh ở mức thấp hơn. Ngoài ra, khả năng chuyển đổi mượt giữa các camera trong lúc đang quay cũng là dấu hiệu của một hệ thống được tinh chỉnh tốt.
Micro thường bị bỏ qua nhưng ảnh hưởng lớn tới trải nghiệm xem. Hãy quay thử một đoạn ngắn ở nơi có tiếng ồn nền và nghe lại bằng tai nghe. Nếu giọng nói bị chìm hoặc có tiếng rít khó chịu, đó là điểm trừ đáng cân nhắc. Nếu bạn đang cân nhắc một chiếc máy đã qua sử dụng để tiết kiệm chi phí, hãy đọc thêm bài nên mua điện thoại cũ hay mới trước khi quyết định, vì camera là bộ phận khó kiểm tra nhất khi mua máy cũ.
Ảnh RAW và khi nào bạn thực sự cần
Ảnh RAW lưu lại dữ liệu thô từ cảm biến trước khi máy áp dụng các bước xử lý, nhờ đó bạn có nhiều dư địa chỉnh sửa hơn. Với ảnh thông thường đã nén, việc kéo sáng vùng tối hoặc cứu vùng cháy sáng thường làm lộ nhiễu và bệt màu.
Tuy nhiên RAW chỉ có ý nghĩa nếu bạn thực sự chỉnh ảnh sau khi chụp. Tệp RAW nặng hơn nhiều lần, chiếm bộ nhớ nhanh, và ảnh xem trực tiếp trông nhạt hơn vì chưa qua xử lý. Nếu bạn chụp xong là đăng luôn, định dạng thông thường sẽ tiện hơn.
Một hướng trung dung được nhiều máy hỗ trợ là lưu đồng thời cả hai định dạng. Bạn có ảnh đẹp sẵn để chia sẻ ngay, đồng thời giữ tệp gốc cho những khung hình muốn chỉnh kỹ về sau. Đổi lại, dung lượng lưu trữ sẽ tiêu tốn nhanh hơn đáng kể.
Màn hình hiển thị và chuyện màu sắc bị đánh lừa
Màn hình không ảnh hưởng tới chất lượng ảnh được ghi lại, nhưng ảnh hưởng mạnh tới cảm nhận của bạn về bức ảnh đó. Một số máy hiệu chỉnh màn hình theo hướng rực rỡ, khiến mọi bức ảnh trông bắt mắt ngay trên máy nhưng lại nhợt nhạt khi mở trên thiết bị khác.
Khi so sánh máy tại cửa hàng, hãy chụp cùng một cảnh bằng hai máy rồi xem chéo: mở ảnh của máy A trên máy B và ngược lại. Cách này loại bỏ ảnh hưởng của màn hình và cho bạn thấy khác biệt thật sự của bức ảnh.
Độ sáng tối đa cũng quan trọng nếu bạn hay chụp ngoài trời. Màn hình không đủ sáng dưới nắng khiến bạn khó canh khung hình và khó nhận ra ảnh bị lệch nét cho tới khi về nhà xem lại.
Dung lượng lưu trữ và thói quen sao lưu
Chụp nhiều ảnh chất lượng cao sẽ lấp đầy bộ nhớ nhanh hơn bạn nghĩ, và máy đầy bộ nhớ thường chụp chậm hơn hẳn. Nếu bạn chụp thường xuyên, hãy chọn mức dung lượng cao hơn một bậc so với nhu cầu ước tính ban đầu.
Video chiếm dung lượng gấp nhiều lần ảnh tĩnh, đặc biệt khi quay ở độ phân giải cao và tốc độ khung hình lớn. Chỉ vài đoạn quay dài cũng có thể ngốn hết phần bộ nhớ trống mà bạn tưởng là dư dả.
Quan trọng không kém là thói quen sao lưu định kỳ. Ảnh là dữ liệu không thể tạo lại, nên hãy thiết lập sao lưu tự động ngay từ ngày đầu dùng máy. Nếu cần đặt lại máy trước khi chuyển sang thiết bị mới, xem trước hướng dẫn cách reset điện thoại để không mất dữ liệu.
Bảng đối chiếu nhu cầu chụp và tiêu chí ưu tiên
Cùng một chiếc máy có thể là lựa chọn xuất sắc với người này và lãng phí với người kia, tùy vào việc bạn chụp gì nhiều nhất.
| Bạn chụp gì nhiều nhất | Tiêu chí nên ưu tiên | Dấu hiệu nhận biết trên bảng thông số |
|---|---|---|
| Chân dung, ảnh người | Camera tele và xóa phông quang học | Có ống tele, khẩu độ camera chính số f nhỏ |
| Ảnh trong nhà, quán ăn buổi tối | Cảm biến lớn và chống rung quang học | Mẫu số kích thước cảm biến nhỏ, ghi rõ có chống rung quang học |
| Phong cảnh, kiến trúc | Camera siêu rộng chất lượng khá | Camera siêu rộng có độ phân giải không quá thấp |
| Quay video thường xuyên | Chống rung khi di chuyển, thu âm tốt | Có chống rung ở độ phân giải cao nhất |
| Chụp trẻ nhỏ, vật nuôi | Tốc độ lấy nét và chụp liên tiếp | Có lấy nét theo pha, hỗ trợ chụp liên tiếp |
| Chụp xong chỉnh sửa kỹ | Hỗ trợ ảnh RAW và bộ nhớ lớn | Ghi rõ hỗ trợ định dạng thô, dung lượng từ 256 GB |
Sáu hiểu lầm phổ biến khi chọn điện thoại chụp ảnh
Những nhầm lẫn dưới đây khiến nhiều người chi nhiều tiền hơn cần thiết mà vẫn không có bức ảnh như mong đợi.
Một, càng nhiều megapixel càng đẹp. Điểm ảnh nhỏ đi thì thu ít sáng hơn, và ảnh thiếu sáng chính là nơi khác biệt lộ rõ nhất.
Hai, càng nhiều camera càng tốt. Vài camera phụ độ phân giải thấp đóng góp rất ít vào trải nghiệm thực tế, quan trọng là camera chính tốt tới đâu.
Ba, zoom một trăm lần nghĩa là chụp xa rất nét. Phần lớn con số đó đến từ nội suy phần mềm, chỉ mức zoom quang học mới giữ được chi tiết thật.
Bốn, ảnh trông rực rỡ trên máy nghĩa là ảnh đẹp. Nhiều màn hình được hiệu chỉnh thiên về bão hòa, và bức ảnh sẽ khác hẳn khi mở trên thiết bị khác.
Năm, máy đắt tiền thì chụp gì cũng đẹp. Ánh sáng và góc chụp vẫn là yếu tố quyết định, một chiếc máy tầm trung dùng đúng nguồn sáng cho kết quả tốt hơn máy cao cấp chụp ngược sáng.
Sáu, chế độ tự động là đủ cho mọi tình huống. Chế độ tự động xử lý tốt phần lớn trường hợp nhưng thường lúng túng với cảnh tương phản mạnh, khi đó việc chạm để chọn vùng đo sáng sẽ cứu được bức ảnh.
Checklist tám bước thử máy trước khi quyết định
Tám bước này thực hiện được ngay tại cửa hàng trong khoảng mười phút và cho bạn nhiều thông tin hơn mọi bảng thông số.
Bước một: chụp một cảnh trong nhà không bật đèn hỗ trợ, đây là phép thử khắc nghiệt nhất với cảm biến.
Bước hai: chụp ngược sáng, ví dụ người đứng trước cửa sổ, để xem máy giữ được chi tiết khuôn mặt hay không.
Bước ba: chuyển lần lượt qua camera chính, siêu rộng và tele khi chụp cùng một cảnh, so sánh xem màu sắc có đồng nhất không.
Bước bốn: chụp ở mức zoom quang học tối đa rồi gấp đôi mức đó, so sánh chi tiết.
Bước năm: chụp một vật đang chuyển động để kiểm tra tốc độ lấy nét.
Bước sáu: quay một đoạn video ngắn vừa đi vừa quay, sau đó nghe lại phần tiếng.
Bước bảy: mở ảnh vừa chụp trên một máy khác để loại trừ ảnh hưởng của màn hình.
Bước tám: phóng to ảnh ở mức một trăm phần trăm để xem chi tiết thật, đừng đánh giá qua ảnh thu nhỏ.
Thói quen chụp ảnh quan trọng ngang phần cứng
Cùng một chiếc máy, người biết đặt chủ thể vào đúng nguồn sáng sẽ cho ra ảnh khác hẳn người chụp tùy tiện. Nguyên tắc đơn giản nhất là để nguồn sáng chính ở phía sau lưng bạn và chiếu vào chủ thể, thay vì để chủ thể đứng chắn trước nguồn sáng.
Thói quen thứ hai là lau ống kính trước khi chụp. Điện thoại nằm trong túi cả ngày nên mặt kính camera thường dính dấu vân tay và bụi, gây ra hiện tượng ảnh mờ đục hoặc lóa sáng thành vệt. Một lần lau bằng khăn mềm giải quyết được vấn đề mà nhiều người tưởng là do máy kém. Chất lượng tấm nền cũng ảnh hưởng tới cách bạn đánh giá ảnh, tham khảo thêm so sánh màn hình AMOLED và IPS.
Thói quen thứ ba là chạm vào chủ thể trên màn hình trước khi bấm chụp. Thao tác này báo cho máy biết đâu là vùng cần lấy nét và đo sáng, giúp tránh những bức ảnh nét vào hậu cảnh còn khuôn mặt thì mờ.
Tạm kết
Điện thoại chụp ảnh đẹp là chiếc máy có cảm biến đủ lớn, ống kính khẩu độ mở rộng, chống rung quang học và phần mềm xử lý ảnh tinh tế, hợp với kiểu ảnh bạn chụp nhiều nhất. Thay vì tìm một danh sách gợi ý, hãy dùng bộ tiêu chí và checklist tám bước ở trên để tự kiểm chứng ngay tại cửa hàng. Cách này luôn đúng, kể cả khi thị trường thay đổi.
Câu hỏi thường gặp
Bao nhiêu megapixel là đủ để chụp ảnh đẹp?
Mức mười hai megapixel đã đủ cho hầu hết nhu cầu chia sẻ và in ảnh cỡ thường. Điều đáng quan tâm hơn là kích thước cảm biến và khẩu độ, vì đó mới là thứ quyết định ảnh có trong trẻo khi thiếu sáng hay không.
Làm sao biết cảm biến của máy lớn hay nhỏ?
Kích thước cảm biến thường ghi dưới dạng phân số kiểu một phần mấy inch, và mẫu số càng nhỏ thì cảm biến càng lớn. Nếu nhà sản xuất không công bố, đó thường là dấu hiệu cảm biến không phải điểm mạnh của máy.
Khẩu độ f/1.8 và f/2.4 khác nhau nhiều không?
Khác biệt rõ nhất xuất hiện khi chụp thiếu sáng, vì khẩu độ mở lớn cho nhiều ánh sáng vào hơn nên máy không phải đẩy độ nhạy sáng lên cao. Ban ngày ngoài trời thì hai mức này cho kết quả gần như nhau.
Chống rung quang học có thực sự cần thiết không?
Có, nếu bạn hay chụp trong nhà hoặc buổi tối. Chống rung quang học cho phép máy phơi sáng lâu hơn mà ảnh vẫn nét, nhờ đó tỷ lệ ảnh dùng được tăng lên rõ rệt so với máy chỉ có chống rung điện tử.
Nhiều camera có nghĩa là chụp đẹp hơn không?
Không hẳn, vì nhiều máy đếm cả những camera phụ độ phân giải rất thấp chỉ dùng hỗ trợ đo chiều sâu. Hãy xem chất lượng camera chính trước, sau đó mới cân nhắc camera siêu rộng và tele có thực sự hữu ích với bạn không.
Zoom số có dùng được không?
Dùng được ở mức phóng đại thấp khi bạn chỉ cần ảnh để xem trên điện thoại. Vượt quá phạm vi zoom quang học, chi tiết giảm dần vì phần ảnh thêm vào là do phần mềm nội suy chứ không phải thông tin thật từ cảm biến.
Vì sao ảnh chụp đêm của tôi bị nhòe?
Chế độ chụp đêm cần vài giây để ghi nhiều khung hình rồi ghép lại, nên nếu bạn hạ máy quá sớm hoặc chủ thể cử động thì ảnh sẽ nhòe. Hãy giữ máy yên cho tới khi máy báo đã chụp xong, và tựa tay vào điểm cố định nếu có thể.
Có nên chụp ở định dạng RAW không?
Chỉ nên nếu bạn thực sự chỉnh ảnh sau khi chụp, vì tệp RAW nặng và ảnh xem trực tiếp trông nhạt hơn. Nếu chụp xong là chia sẻ ngay, định dạng thông thường tiện hơn và tiết kiệm bộ nhớ hơn nhiều.
Vì sao ảnh đẹp trên máy nhưng xấu khi gửi cho người khác?
Một phần do màn hình mỗi máy hiệu chỉnh màu khác nhau, phần khác do các ứng dụng nhắn tin nén ảnh khi gửi. Hãy chọn tùy chọn gửi ảnh gốc hoặc dùng dịch vụ lưu trữ đám mây nếu muốn giữ nguyên chất lượng.
Camera trước có quan trọng không?
Quan trọng nếu bạn hay chụp ảnh tự sướng hoặc gọi video, vì camera trước thường có cảm biến nhỏ hơn và ít khi được trang bị chống rung quang học. Hãy thử chụp trong nhà thiếu sáng để đánh giá đúng khả năng của nó.
Ống kính bẩn ảnh hưởng nhiều tới ảnh không?
Rất nhiều, dấu vân tay hoặc bụi trên mặt kính gây ra ảnh mờ đục và những vệt lóa khi có nguồn sáng mạnh trong khung hình. Chỉ cần lau bằng khăn mềm trước khi chụp là khắc phục được, đây là việc đơn giản nhưng hay bị bỏ qua nhất.
Máy tầm trung có chụp đẹp bằng máy cao cấp không?
Trong điều kiện đủ sáng, khoảng cách giữa hai phân khúc đã thu hẹp đáng kể và nhiều người khó phân biệt. Khác biệt bộc lộ rõ khi thiếu sáng, khi zoom xa và khi quay video di chuyển, vì đó là những tình huống đòi hỏi cảm biến lớn và hệ thống chống rung tốt.
