Cổ phiếu là một loại chứng khoán xác nhận quyền sở hữu một phần vốn của công ty cổ phần; người sở hữu cổ phiếu (cổ đông) được hưởng một phần lợi nhuận và có một số quyền nhất định đối với công ty. Nhiều người mới tìm hiểu đầu tư thường bắt đầu bằng câu hỏi cổ phiếu là gì trước khi quyết định có nên mua bán hay không. Đây là khái niệm nền tảng trong tài chính doanh nghiệp và thị trường chứng khoán, gắn liền với cách các công ty huy động vốn để mở rộng sản xuất kinh doanh. Nội dung dưới đây giúp bạn nắm được định nghĩa, cách phân loại, cơ chế hình thành giá, lợi ích, rủi ro cũng như một số lưu ý khi tìm hiểu về cổ phiếu.
Cổ phiếu là gì?
Cổ phiếu là giấy tờ (hoặc bút toán điện tử) chứng nhận quyền sở hữu một phần của một công ty cổ phần. Khi mua cổ phiếu của một công ty, bạn trở thành cổ đông – tức là một trong những người chủ sở hữu của công ty đó, tương ứng với số cổ phiếu nắm giữ. Số lượng cổ phiếu một công ty phát hành và mệnh giá của từng cổ phiếu do công ty quyết định khi thành lập hoặc khi tăng vốn điều lệ, và thường được ghi rõ trong điều lệ công ty.
Các loại cổ phiếu
Tùy theo tiêu chí phân loại, cổ phiếu được chia thành nhiều nhóm khác nhau. Cách phân loại phổ biến nhất là theo quyền lợi của cổ đông, gồm cổ phiếu thường và cổ phiếu ưu đãi:
| Loại cổ phiếu | Đặc điểm |
|---|---|
| Cổ phiếu thường (phổ thông) | Cổ đông có quyền biểu quyết, nhận cổ tức theo kết quả kinh doanh |
| Cổ phiếu ưu đãi | Được ưu tiên về cổ tức hoặc một số quyền, nhưng thường hạn chế quyền biểu quyết |
Ngoài ra, nhà đầu tư còn thường phân loại cổ phiếu theo hình thức ghi nhận sở hữu (cổ phiếu ghi danh và cổ phiếu vô danh) hoặc theo quy mô vốn hóa trên thị trường (vốn hóa lớn, vốn hóa vừa và vốn hóa nhỏ). Mỗi nhóm có mức độ thanh khoản và biến động giá khác nhau, phù hợp với khẩu vị rủi ro khác nhau của từng nhà đầu tư.
Cơ chế mua bán và hình thành giá cổ phiếu
Cổ phiếu của các công ty đại chúng có thể được giao dịch trên thị trường chứng khoán tập trung (sàn giao dịch) hoặc thị trường phi tập trung (OTC). Giá cổ phiếu trên sàn được hình thành chủ yếu dựa trên quan hệ cung – cầu: khi số người muốn mua nhiều hơn số người muốn bán, giá có xu hướng tăng, và ngược lại. Bên cạnh yếu tố cung cầu, giá cổ phiếu còn chịu ảnh hưởng bởi kết quả kinh doanh của doanh nghiệp, triển vọng ngành, tình hình kinh tế vĩ mô và tâm lý chung của thị trường tại từng thời điểm.
Lợi ích khi sở hữu cổ phiếu
- Cổ tức: được chia một phần lợi nhuận của công ty (nếu công ty có lãi và quyết định chia).
- Chênh lệch giá: nếu giá cổ phiếu tăng, người sở hữu có thể bán để hưởng chênh lệch.
- Quyền cổ đông: tham gia biểu quyết một số vấn đề của công ty (với cổ phiếu thường).
- Tính thanh khoản: cổ phiếu niêm yết trên sàn giao dịch tập trung thường có thể mua bán tương đối nhanh so với một số kênh đầu tư khác.
Rủi ro khi đầu tư cổ phiếu
Giá cổ phiếu có thể lên xuống theo tình hình kinh doanh của công ty và biến động của thị trường. Người sở hữu cổ phiếu có thể thu lời nhưng cũng có thể chịu thua lỗ nếu giá giảm. Ngoài rủi ro biến động giá, nhà đầu tư còn có thể gặp rủi ro thanh khoản (khó bán ra khi thị trường trầm lắng), rủi ro liên quan đến hoạt động và quản trị của doanh nghiệp, hoặc rủi ro từ biến động chung của nền kinh tế và chính sách. Vì vậy, đầu tư cổ phiếu luôn đi kèm rủi ro và cần được tìm hiểu kỹ trước khi tham gia.
Ảnh hưởng của thị trường cổ phiếu tới nền kinh tế và người dân
Thị trường cổ phiếu không chỉ là kênh đầu tư cho cá nhân mà còn đóng vai trò huy động vốn trung và dài hạn cho doanh nghiệp, qua đó góp phần vào tăng trưởng kinh tế. Với người dân, cổ phiếu là một trong nhiều kênh tích lũy và sinh lời bên cạnh gửi tiết kiệm, mua vàng hay bất động sản. Diễn biến chung của thị trường chứng khoán cũng thường được xem là một trong những chỉ báo phản ánh tâm lý và kỳ vọng của nhà đầu tư về triển vọng kinh tế trong ngắn và trung hạn.
Ví dụ cách tính cổ tức bằng tiền mặt
Để hình dung cụ thể hơn về lợi ích cổ tức, bạn có thể tham khảo ví dụ giả định sau đây (số liệu chỉ mang tính minh họa, không phải số liệu thực tế của một doanh nghiệp cụ thể):
Giả sử Công ty cổ phần ABC có mệnh giá cổ phiếu là 10.000 đồng một cổ phiếu và công bố chia cổ tức bằng tiền mặt với tỷ lệ 15% trên mệnh giá.
- Bước 1: Xác định mức cổ tức trên mỗi cổ phiếu = 10.000 đồng x 15% = 1.500 đồng một cổ phiếu.
- Bước 2: Nếu bạn đang nắm giữ 500 cổ phiếu, tổng cổ tức nhận được = 500 cổ phiếu x 1.500 đồng = 750.000 đồng (trước khi trừ các loại thuế, phí liên quan nếu có).
Đây chỉ là ví dụ minh họa để bạn hiểu cách tính, tỷ lệ cổ tức thực tế của từng công ty do đại hội đồng cổ đông quyết định và có thể khác nhau qua từng năm, thậm chí có năm công ty không chia cổ tức.
Lưu ý khi tìm hiểu và đầu tư cổ phiếu
- Bài viết chỉ cung cấp kiến thức chung, không phải lời khuyên đầu tư.
- Thị trường chứng khoán biến động và tiềm ẩn rủi ro; giá trị khoản đầu tư có thể tăng hoặc giảm.
- Nên tìm hiểu kỹ hoạt động kinh doanh, báo cáo tài chính của công ty trước khi quyết định mua cổ phiếu.
- Cân nhắc phân bổ vốn hợp lý, tránh dồn toàn bộ tài sản vào một mã cổ phiếu duy nhất.
- Trước khi tham gia, bạn nên tìm hiểu kỹ và cân nhắc tham khảo ý kiến của chuyên gia tài chính hoặc đơn vị tư vấn được cấp phép.
Câu hỏi thường gặp về cổ phiếu
Cổ phiếu là gì?
Là chứng khoán xác nhận quyền sở hữu một phần vốn của công ty cổ phần.
Người sở hữu cổ phiếu gọi là gì?
Gọi là cổ đông.
Có mấy loại cổ phiếu?
Hai loại chính: cổ phiếu thường (phổ thông) và cổ phiếu ưu đãi.
Sở hữu cổ phiếu có lợi ích gì?
Được nhận cổ tức, hưởng chênh lệch giá và có quyền cổ đông.
Đầu tư cổ phiếu có rủi ro không?
Có, giá cổ phiếu biến động nên có thể lời hoặc lỗ.
Cổ phiếu và trái phiếu khác nhau như thế nào?
Cổ phiếu xác nhận quyền sở hữu một phần công ty và không có kỳ hạn cố định, còn trái phiếu là chứng khoán nợ, xác nhận quyền được nhận lại gốc và lãi theo kỳ hạn đã cam kết.
Cổ tức là gì?
Cổ tức là phần lợi nhuận sau thuế mà công ty chia cho cổ đông, có thể trả bằng tiền mặt hoặc bằng cổ phiếu, tùy theo quyết định của đại hội đồng cổ đông.
Nên tìm hiểu ở đâu trước khi mua cổ phiếu?
Bạn nên tham khảo báo cáo tài chính đã kiểm toán, bản cáo bạch (nếu có) và các nguồn thông tin chính thống, đồng thời cân nhắc ý kiến chuyên gia tài chính trước khi ra quyết định.
Kết luận
Tóm lại, cổ phiếu là chứng khoán xác nhận quyền sở hữu một phần công ty cổ phần, gồm cổ phiếu thường và cổ phiếu ưu đãi, mang lại lợi ích như cổ tức và chênh lệch giá nhưng cũng đi kèm rủi ro biến động. Bài viết chỉ cung cấp kiến thức chung, không phải lời khuyên đầu tư; bạn nên tìm hiểu kỹ và cân nhắc tham khảo chuyên gia trước khi tham gia thị trường. Nếu quan tâm thêm các khái niệm kinh tế liên quan, bạn có thể đọc thêm về GDP và FED trong chuyên mục tin tức của Hoàng Hà Mobile.
Xem thêm:
GDP là gì? Cách tính, phân biệt GNP và ý nghĩa
FED là gì? Biến động lãi suất FED ảnh hưởng đến kinh tế không?
