Khi Luật Thuế Thu nhập cá nhân (sửa đổi) chính thức được thông qua, nhiều người lao động băn khoăn: “Thu nhập của tôi bao nhiêu thì bị tính thuế?”. Bài viết này sẽ hướng dẫn cách tính thu nhập chịu thuế 2026 chi tiết theo quy định chính thức, giúp bạn dễ dàng biết liệu mình có phải nộp thuế TNCN hay không.
1. Thuế thu nhập cá nhân là gì?
Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) là khoản tiền mà người có thu nhập phải nộp cho Nhà nước dựa trên phần thu nhập thực nhận của mình. Loại thuế này được áp dụng cho những người có tiền lương, tiền công hoặc nguồn thu nhập khác như kinh doanh, đầu tư vốn, chuyển nhượng tài sản…
Mục đích của thuế thu nhập cá nhân là để điều tiết thu nhập, góp phần đảm bảo công bằng giữa các tầng lớp trong xã hội – người có thu nhập cao sẽ nộp nhiều hơn, người thu nhập thấp hoặc có người phụ thuộc sẽ được giảm trừ bớt.
Không phải ai có lương cũng phải nộp thuế. Chỉ khi thu nhập vượt qua mức giảm trừ quy định, sau khi trừ các khoản bảo hiểm bắt buộc, mới bắt đầu tính thuế theo biểu thuế lũy tiến từng phần.
2. Người phụ thuộc là ai?
Khi tính thuế thu nhập cá nhân, một yếu tố quan trọng là người phụ thuộc – tức là những người mà người nộp thuế đang nuôi dưỡng, chăm sóc. Việc khai người phụ thuộc giúp giảm bớt số tiền thuế phải nộp, vì mỗi người phụ thuộc sẽ được trừ thêm một khoản cố định hàng tháng.
Theo quy định, người phụ thuộc có thể là:
- Con dưới 18 tuổi, hoặc con trên 18 tuổi nhưng bị khuyết tật, không có khả năng lao động.
- Con đang học đại học, cao đẳng, trung cấp hoặc học nghề, chưa có thu nhập hoặc thu nhập không quá 1 triệu đồng/tháng.
- Vợ hoặc chồng không có việc làm, không có thu nhập ổn định.
- Cha mẹ ruột, cha mẹ vợ/chồng, ông bà, anh chị em ruột hoặc người trực tiếp nuôi dưỡng hợp pháp, nếu không có thu nhập hoặc thu nhập thấp.
Từ kỳ tính thuế năm 2026, mỗi người phụ thuộc sẽ được giảm trừ chính thức là 6,2 triệu đồng/tháng (thay vì 4,4 triệu đồng như trước đây).
3. Những điểm mới trong Luật Thuế TNCN sửa đổi 2026
Trước khi tìm hiểu cách tính thu nhập chịu thuế 2026, bạn cần nắm rõ những thay đổi đã được Quốc hội chốt phương án cuối cùng.
1.1 Mức giảm trừ hiện hành (đến hết 2025)
Theo Nghị quyết 954/2020/UBTVQH14, mức giảm trừ gia cảnh cũ là 11 triệu đồng/tháng cho người nộp thuế và 4,4 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc. Mức này đã trở nên lạc hậu so với chỉ số giá tiêu dùng (CPI).
1.2 Mức giảm trừ chính thức áp dụng từ 2026
Luật mới đã thông qua việc điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh lên mức cao nhất trong các phương án trình trước đó:
- Giảm trừ cho bản thân: 15,5 triệu đồng/tháng.
- Giảm trừ cho người phụ thuộc: 6,2 triệu đồng/tháng.
Đặc biệt, biểu thuế lũy tiến từng phần đã được rút gọn từ 7 bậc xuống còn 5 bậc, nới rộng khoảng cách thu nhập ở các bậc thuế thấp và trung bình, giúp người lao động giảm đáng kể số thuế phải đóng.
4. Công thức chung tính thu nhập chịu thuế
Trước khi vào ví dụ chi tiết, ta cần nắm rõ công thức cơ bản cách tính thu nhập chịu thuế 2026:
Thu nhập chịu thuế = Tổng thu nhập – Các khoản giảm trừ và bảo hiểm bắt buộc
Cụ thể:
- Tổng thu nhập: là thu nhập từ tiền lương, tiền công (có thể bao gồm phụ cấp, hoa hồng, thưởng, v.v.).
- Các khoản bảo hiểm bắt buộc: BHXH, BHYT, BHTN theo quy định (tỷ lệ trích thông thường là 10,5% lương).
- Các mức giảm trừ (gia cảnh): 15,5 triệu (bản thân) + [6,2 triệu × số người phụ thuộc].
Lưu ý: nếu kết quả thu nhập chịu thuế ≤ 0 (âm hoặc 0), thì không phải nộp thuế TNCN.
5. Ví dụ cụ thể cách tính thu nhập chịu thuế 2026
Dưới đây là các ví dụ minh họa dựa trên mức giảm trừ chính thức:
Giả định: Tỷ lệ bảo hiểm bắt buộc (BHXH + BHYT + BHTN) là 10,5% trên lương.
5.1 Trường hợp 1: không có người phụ thuộc, thu nhập 17 triệu/tháng
- Thu nhập sau bảo hiểm: 17.000.000 – 1.785.000 = 15.215.000 đồng
- Giảm trừ cá nhân: 15.500.000 đồng
- → Thu nhập chịu thuế = 15.215.000 – 15.500.000 = –285.000 đồng (âm)
- Kết luận: Vì thu nhập chịu thuế ≤ 0 → Không phải nộp thuế TNCN. (Trước đây với mức lương này bạn đã phải đóng thuế).
5.2 Trường hợp 2: có 1 người phụ thuộc, thu nhập 24 triệu/tháng
- Thu nhập sau bảo hiểm: 24.000.000 – 2.520.000 = 21.480.000 đồng
- Tổng giảm trừ: 15,5 triệu (bản thân) + 6,2 triệu (1 NPT) = 21.700.000 đồng
- → Thu nhập chịu thuế = 21.480.000 – 21.700.000 = –220.000 đồng (âm)
- Kết luận: Không phải nộp thuế TNCN.
5.3 Trường hợp 3: có 2 người phụ thuộc, thu nhập 31 triệu/tháng
- Thu nhập sau bảo hiểm: 31.000.000 – 3.255.000 = 27.745.000 đồng
- Tổng giảm trừ: 15,5 triệu + (6,2 triệu × 2) = 27.900.000 đồng
- → Thu nhập chịu thuế = 27.745.000 – 27.900.000 = –155.000 đồng (âm)
- Kết luận: Không phải nộp thuế TNCN.
5.4 Trường hợp có thu nhập cao hơn (Tính theo biểu thuế 5 bậc mới)
Ví dụ: Thu nhập 40 triệu/tháng, không người phụ thuộc.
- Thu nhập sau bảo hiểm (10.5%): 35.800.000 đồng.
- Giảm trừ bản thân: 15.500.000 đồng.
- Thu nhập tính thuế: 35.800.000 – 15.500.000 = 20.300.000 đồng.
Áp dụng biểu thuế 5 bậc mới:
- Bậc 1 (0-10tr, thuế 5%): 500.000 đồng
- Bậc 2 (10-20,3tr, thuế 10%): 1.030.000 đồng
- Tổng thuế phải nộp: 1.530.000 đồng. (Mức cũ phải nộp khoảng 3,3 triệu đồng. Bạn tiết kiệm được hơn 50% tiền thuế).
6. Ảnh hưởng của các phương án giảm trừ lên ngưỡng chịu thuế
Theo tính toán của Bộ Tài chính và Luật mới thông qua:
- Người độc thân: Thu nhập dưới 17 triệu/tháng không phải nộp thuế.
- Người có 1 người phụ thuộc: Thu nhập dưới 24 triệu/tháng không phải nộp thuế.
- Người có 2 người phụ thuộc: Thu nhập dưới 31 triệu/tháng không phải nộp thuế.
Điều này đồng nghĩa với việc hàng triệu người lao động hiện đang ở bậc thuế 1 (thuế suất 5%) sẽ được miễn hoàn toàn thuế TNCN từ năm 2026. Đây là bước tiến lớn trong chính sách thuế hướng tới người lao động thu nhập trung bình khá.
7. Lưu ý quan trọng cho người lao động
Để đảm bảo tính chính xác khi kê khai thuế từ năm 2026, người lao động nên lưu ý:
- Cập nhật con số: Nhớ kỹ mức giảm trừ mới là 15,5 triệu và 6,2 triệu.
- Đăng ký người phụ thuộc: Kiểm tra lại mã số thuế người phụ thuộc để đảm bảo hệ thống tự động cập nhật mức giảm trừ mới.
- Hộ kinh doanh: Lưu ý ngưỡng doanh thu miễn thuế đối với hộ kinh doanh cũng đã tăng lên 500 triệu đồng/năm.
Nghị quyết mới về mức giảm trừ gia cảnh năm 2026 đánh dấu bước điều chỉnh lớn nhất trong 5 năm qua, với định hướng giảm gánh nặng thuế cho người lao động, thúc đẩy tiêu dùng và đảm bảo công bằng thu nhập.
Với việc hiểu rõ cách tính thu nhập chịu thuế 2026, người dân có thể chủ động lập kế hoạch tài chính và biết rõ mình có phải nộp thuế hay không.
Miễn trừ trách nhiệm (Disclaimer): Bài viết được tổng hợp và phân tích dựa trên các văn bản Luật Thuế Thu nhập cá nhân (sửa đổi) đã được Quốc hội thông qua và thông tin từ cơ quan quản lý nhà nước. Tuy nhiên, các quy định chi tiết và văn bản hướng dẫn thi hành có thể thay đổi hoặc được cập nhật bổ sung. Bạn đọc vui lòng tham khảo văn bản luật gốc hoặc liên hệ cơ quan thuế địa phương để áp dụng chính xác cho trường hợp cụ thể của mình.
XEM THÊM: Lịch nghỉ lễ từ nay đến Tết Âm lịch 2026
