Máy vẫn sáng, vẫn có thông báo, vẫn đổ chuông nhưng bạn chạm mãi mà màn hình không phản hồi — đó là lúc chiếc điện thoại bị liệt cảm ứng. Có máy liệt cả màn, có máy chỉ chết một dải nhỏ khiến bạn gõ hoài không ra chữ, lại có máy chỉ liệt lúc đang sạc rồi tự trở lại bình thường. Mỗi kiểu liệt trỏ về một nguyên nhân khác nhau, và phần lớn trường hợp bạn hoàn toàn có thể tự khoanh vùng trong vài phút trước khi nghĩ đến chuyện thay màn.
Liệt cảm ứng khác gì với cảm ứng bị loạn
Hai lỗi này hay bị gọi chung nhưng hướng xử lý gần như ngược nhau. Liệt cảm ứng là màn hình không nhận thao tác: bạn chạm, máy đứng im. Còn cảm ứng bị loạn là màn hình nhận sai: bạn chạm một chỗ nó ăn chỗ khác, hoặc máy tự bấm khi không ai đụng vào.
Phân biệt được hai kiểu này giúp bạn tiết kiệm rất nhiều thời gian. Máy nhận sai thường liên quan tới nhiễu điện hoặc lớp dán, khắc phục nhanh; máy không nhận gì thường nghiêng về hư hỏng vật lý ở lớp cảm ứng. Nếu triệu chứng của bạn là màn hình tự nhảy lung tung, hãy đọc bài cảm ứng điện thoại bị loạn để đi đúng nhánh. Bài này tập trung vào trường hợp màn hình câm lặng, không nhận chạm.
Bảy dấu hiệu cho thấy máy đang liệt cảm ứng
Trước khi đoán nguyên nhân, bạn cần mô tả đúng máy mình đang liệt kiểu nào.
- Liệt toàn màn hình: chạm bất kỳ đâu cũng không có phản hồi, nhưng máy vẫn sáng, vẫn rung, vẫn nhận cuộc gọi đến.
- Liệt một dải cố định: thường là một sọc ngang hoặc dọc chết hẳn, dễ thấy nhất khi gõ bàn phím vì có một hàng phím không bấm được.
- Liệt nửa màn: nửa trên hoặc nửa dưới hoạt động bình thường, nửa còn lại im lìm.
- Liệt theo cơn: máy dùng ngon lành rồi bỗng đơ vài chục giây, sau đó tự nhận chạm lại.
- Chỉ liệt khi cắm sạc: rút sạc ra là cảm ứng chạy lại ngay.
- Chỉ liệt khi máy nóng: chơi game hoặc quay video một lúc thì mất cảm ứng, để nguội lại bình thường.
- Liệt cảm ứng nhiều ngón: chạm một ngón vẫn được nhưng thao tác zoom hai ngón thì không ăn.
Ghi nhớ chính xác kiểu liệt của máy, vì bảng chẩn đoán bên dưới đi theo đúng các triệu chứng này.
Bảng chẩn đoán liệt cảm ứng theo triệu chứng
Bảng dưới đây gom lại từng kiểu liệt, nguyên nhân hay gặp nhất, việc bạn có thể tự làm và mốc nên dừng lại để mang máy đi kiểm tra.
| Triệu chứng | Nguyên nhân thường gặp | Bạn tự xử lý | Khi nào phải mang đi sửa |
|---|---|---|---|
| Liệt toàn màn, máy vẫn sáng và vẫn rung | Hệ điều hành treo tiến trình giao diện, hoặc cáp màn hình lỏng sau va đập | Khởi động lại cưỡng bức bằng phím cứng | Khởi động lại xong vẫn liệt, hoặc máy vừa rơi trước đó |
| Liệt một dải cố định, luôn ở đúng vị trí | Lớp cảm ứng đứt mạch tại vùng đó | Gỡ miếng dán, lau khô rồi thử lại để loại trừ | Gỡ dán vẫn liệt đúng dải đó — cần thay màn |
| Liệt theo cơn rồi tự hồi | Ứng dụng nền chiếm tài nguyên, bộ nhớ đầy, bản cập nhật lỗi | Dọn bộ nhớ trống, khởi động chế độ an toàn để loại trừ ứng dụng | Vào chế độ an toàn vẫn liệt theo cơn |
| Chỉ liệt khi cắm sạc | Củ hoặc cáp sạc kém chất lượng gây nhiễu lên bộ điều khiển cảm ứng | Đổi sang củ và cáp chuẩn, cắm ổ điện khác | Đã đổi sạc chính hãng mà vẫn liệt |
| Chỉ liệt khi máy nóng | Máy hạ hiệu năng để tự bảo vệ, hoặc mối hàn giãn nở vì nhiệt | Cho máy nghỉ, tháo ốp, giảm độ sáng và tác vụ nặng | Để nguội hẳn vẫn liệt, hoặc tần suất tăng dần |
| Liệt sau khi dán cường lực | Miếng dán quá dày, dán lệch hoặc còn bọt khí ở mép | Bật tăng độ nhạy cảm ứng trong cài đặt, hoặc gỡ miếng dán | Gỡ dán rồi vẫn không nhận chạm |
| Liệt sau khi máy vào nước | Ẩm đọng giữa các lớp màn, chân cáp bắt đầu ăn mòn | Tắt nguồn ngay, lau khô, không sạc, không sấy nóng | Luôn nên mang đi kiểm tra sớm dù máy có vẻ đã khô |
| Liệt kèm sọc, đốm hoặc ám màu | Hỏng cụm màn hình chứ không riêng lớp cảm ứng | Chụp lại hiện trạng để kỹ thuật viên xem | Mang đi ngay, tình trạng này thường lan rộng thêm |
Nếu màn hình của bạn còn kèm hiện tượng sọc, đốm sáng hay ám màu thì vấn đề đã vượt khỏi phạm vi cảm ứng. Bạn có thể tham khảo thêm các dấu hiệu ở bài màn hình điện thoại bị lỗi để đối chiếu.
Vì sao lớp cảm ứng lại “chết” theo vùng
Hiểu cách màn hình nhận chạm sẽ giải thích được vì sao lỗi hay xuất hiện thành dải chứ không rải rác.
Màn hình điện thoại ngày nay dùng công nghệ cảm ứng điện dung. Bên dưới lớp kính là một lưới điện cực trong suốt xếp theo hàng và cột. Khi ngón tay bạn — vốn dẫn điện — lại gần, điện dung tại giao điểm hàng và cột thay đổi, bộ điều khiển đọc mức thay đổi đó và quy ra tọa độ chạm. Lớp lưới này gọi là digitizer.
Vì các điện cực chạy thành hàng và cột, chỉ cần một đường mạch đứt là toàn bộ hàng hoặc cột đó mất tín hiệu. Đó là lý do máy rơi hay bị ép cong trong túi quần thường liệt nguyên một dải thẳng tắp, chứ hiếm khi liệt lỗ chỗ. Cũng vì cơ chế đo điện dung mà nước, mồ hôi hay tay ướt gây nhiễu: nước cũng dẫn điện, làm bộ điều khiển đọc ra giá trị vô nghĩa và chọn cách bỏ qua thao tác thay vì đoán bừa.
Trên đa số máy đời mới, lớp cảm ứng được tích hợp thẳng vào tấm nền màn hình thay vì dán rời như trước. Đây là lý do kỹ thuật viên thường báo phải thay cả cụm màn chứ không tách riêng phần cảm ứng ra thay được.
Khi nguyên nhân nằm ở phần mềm
Tin tốt là không ít ca liệt cảm ứng chỉ là phần mềm treo, và bạn xử lý được tại nhà.
Khởi động lại cưỡng bức. Đây là việc đầu tiên nên làm khi màn hình không nhận chạm, vì bạn không cần chạm vào màn vẫn thao tác được. Trên iPhone đời mới, bạn nhấn nhả nhanh phím tăng âm, nhấn nhả nhanh phím giảm âm rồi giữ phím nguồn tới khi logo hiện ra. Trên phần lớn máy Android, bạn giữ đồng thời phím nguồn và phím giảm âm khoảng mười giây.
Vào chế độ an toàn để tách phần mềm khỏi phần cứng. Chế độ an toàn trên Android chỉ nạp ứng dụng hệ thống và tạm khóa mọi ứng dụng bạn tự cài. Nếu ở chế độ này cảm ứng chạy mượt trở lại, thủ phạm gần như chắc chắn là một ứng dụng bên thứ ba — thường là ứng dụng có lớp phủ màn hình như bộ lọc ánh sáng xanh, phần mềm ghi màn hình hay trợ lý nút ảo. Ngược lại, nếu vào chế độ an toàn mà vẫn liệt, bạn có thể loại bỏ khả năng do ứng dụng và nghĩ tới phần cứng.
Giải phóng bộ nhớ và cập nhật hệ thống. Bộ nhớ trong gần đầy khiến giao diện phản hồi chậm tới mức bạn tưởng là liệt. Xóa bớt dữ liệu, gỡ ứng dụng không dùng và cài bản cập nhật mới nhất thường giải quyết được các ca liệt theo cơn.
Kiểm tra tùy chọn tăng độ nhạy. Nhiều máy Android có mục tăng độ nhạy cảm ứng dành cho người dùng miếng dán màn hình. Bật tùy chọn này lên nếu bạn vừa dán cường lực dày.
Khi nguyên nhân nằm ở phần cứng
Nếu đã loại trừ hết phần mềm mà máy vẫn liệt, khả năng cao là hư hỏng vật lý và bạn nên dừng tự xử lý.
Va đập. Máy rơi không nhất thiết phải nứt kính mới hỏng cảm ứng. Cú va có thể làm bung chân cáp màn khỏi bo mạch hoặc rạn lớp digitizer bên trong. Dấu hiệu điển hình là liệt xuất hiện ngay sau khi rơi và ổn định ở đúng một vùng.
Ẩm và ăn mòn. Nước lọt vào khe loa hay cổng sạc có thể đọng lại quanh chân cáp. Giai đoạn đầu máy chỉ liệt chập chờn, vài ngày sau mới liệt hẳn khi vết ăn mòn lan rộng. Nếu máy từng dính nước, bạn nên mang đi vệ sinh bo mạch sớm thay vì chờ hỏng hẳn.
Nhiệt độ. Máy quá nóng khiến các mối tiếp xúc giãn nở và mất tín hiệu tạm thời, đồng thời hệ thống cũng chủ động hạ hiệu năng để bảo vệ linh kiện. Trường hợp này bạn nên xử lý gốc là làm mát máy, có thể tham khảo bài điện thoại bị nóng.
Ép cong. Để máy ở túi quần sau rồi ngồi lên là kiểu hỏng âm thầm rất phổ biến. Khung máy cong nhẹ, lớp màn chịu lực không đều và một dải điện cực đứt dần theo thời gian.
Với cả bốn nhóm trên, việc tự tháo máy gần như luôn khiến chi phí sửa đội lên, vì lớp keo dán màn cần dụng cụ gia nhiệt chuyên dụng. Bạn nên mang máy tới trung tâm bảo hành hoặc cơ sở sửa chữa uy tín để được kiểm tra và báo giá trước khi quyết định.
Màn hình liệt hẳn thì cứu dữ liệu bằng cách nào
Đây là câu hỏi khiến nhiều người lo hơn cả tiền sửa máy, và may mắn là vẫn còn vài đường xoay xở.
Dùng chuột hoặc bàn phím qua cổng USB. Phần lớn máy Android và iPhone đời mới hỗ trợ kết nối chuột có dây qua đầu chuyển USB. Khi cắm vào, một con trỏ sẽ hiện trên màn hình và bạn điều khiển máy bằng chuột hoàn toàn không cần chạm. Đây là cách thực tế nhất để mở khóa máy, sao lưu ảnh và đăng xuất tài khoản trước khi giao máy cho thợ.
Sao lưu lên đám mây trước khi mang đi sửa. Nếu bạn còn điều khiển được máy bằng chuột, hãy bật sao lưu ảnh và danh bạ lên tài khoản đám mây, rồi kiểm tra dữ liệu đã lên đủ trên một thiết bị khác.
Đăng xuất và tắt tính năng chống trộm. Trước khi giao máy, bạn nên đăng xuất tài khoản và tắt tính năng khóa kích hoạt. Việc này giúp kỹ thuật viên kiểm thử màn mới mà không vướng khóa bảo mật.
Nếu không còn điều khiển được gì. Bạn vẫn có thể yêu cầu cơ sở sửa chữa lắp màn tạm để lấy dữ liệu ra trước khi quyết định thay màn chính thức. Hãy nói rõ nhu cầu này ngay từ đầu.
Bốn hiểu lầm khiến máy liệt nặng thêm
Một vài mẹo truyền miệng không những không cứu được máy mà còn đẩy hỏng hóc đi xa hơn.
- “Ấn mạnh vào chỗ liệt cho nó nhận lại.” Lớp cảm ứng đo điện dung chứ không đo lực. Ấn mạnh không làm nó nhận thêm, ngược lại có thể làm rạn tấm nền bên dưới.
- “Sấy khô máy vào nước là xong.” Nhiệt từ máy sấy làm chảy keo dán màn và đẩy hơi ẩm vào sâu hơn. Cách đúng là tắt nguồn, lau khô bên ngoài và mang đi vệ sinh bo mạch.
- “Cài ứng dụng sửa cảm ứng trên chợ ứng dụng.” Không ứng dụng nào chạm được vào phần cứng digitizer. Chúng chỉ hiển thị vùng nào đang nhận chạm, hữu ích để kiểm tra chứ không sửa được gì.
- “Khôi phục cài đặt gốc chữa được mọi lỗi cảm ứng.” Chỉ đúng khi lỗi do phần mềm, mà chế độ an toàn đã kiểm tra giúp bạn điều đó rồi. Nếu chế độ an toàn vẫn liệt, khôi phục cài đặt gốc chỉ khiến bạn mất dữ liệu vô ích.
Thói quen giúp cảm ứng bền lâu
Phần lớn ca liệt cảm ứng đến từ tích lũy chứ không từ một sự cố duy nhất, nên phòng vẫn dễ hơn chữa.
- Không để điện thoại ở túi quần sau, đây là nguyên nhân ép cong màn phổ biến nhất.
- Chọn miếng dán vừa khít viền máy và dán không bọt khí; miếng dán quá dày làm giảm độ nhạy thấy rõ.
- Dùng củ và cáp sạc đạt chuẩn, tránh sạc trên ổ điện chập chờn.
- Lau màn hình bằng khăn mềm hơi ẩm, không xịt dung dịch trực tiếp lên màn. Bạn có thể xem thêm cách làm đúng trong bài cách vệ sinh điện thoại.
- Tháo ốp khi chơi game dài để máy thoát nhiệt tốt hơn.
- Giữ trống ít nhất một phần bộ nhớ trong để hệ thống không phải chật vật khi xử lý thao tác chạm.
Câu hỏi thường gặp về điện thoại bị liệt cảm ứng
Điện thoại bị liệt cảm ứng có tự khỏi được không?
Có, nhưng chỉ với các ca do phần mềm treo tạm thời hoặc do nhiễu từ sạc và hơi ẩm. Khi nguyên nhân đã được loại bỏ, cảm ứng nhận lại bình thường. Nếu máy liệt một vùng cố định và không thay đổi qua nhiều lần khởi động lại, đó là hư hỏng vật lý và sẽ không tự khỏi.
Máy liệt cảm ứng hoàn toàn thì khởi động lại kiểu gì?
Bạn dùng tổ hợp phím cứng nên không cần chạm màn. Với iPhone đời mới: nhấn nhả nhanh phím tăng âm, nhấn nhả nhanh phím giảm âm, rồi giữ phím nguồn tới khi logo xuất hiện. Với đa số máy Android: giữ đồng thời phím nguồn và phím giảm âm khoảng mười giây.
Vì sao cảm ứng liệt khi đang cắm sạc?
Củ sạc hoặc cáp kém chất lượng có thể đưa nhiễu điện vào mạch của máy. Bộ điều khiển cảm ứng đọc tín hiệu điện dung rất nhỏ nên dễ bị nhiễu này lấn át, và hệ thống chọn cách bỏ qua thao tác thay vì nhận sai. Đổi sang củ và cáp đạt chuẩn thường xử lý được ngay.
Dán cường lực có làm liệt cảm ứng không?
Miếng dán quá dày, dán lệch hoặc còn bọt khí ở mép có thể làm giảm độ nhạy tới mức bạn tưởng là liệt, đặc biệt ở vùng sát viền. Bạn hãy bật tùy chọn tăng độ nhạy cảm ứng trong cài đặt, hoặc gỡ miếng dán ra thử lại để loại trừ nguyên nhân này.
Liệt cảm ứng một dải thẳng là bị gì?
Lưới cảm ứng được xếp theo hàng và cột, nên chỉ cần một đường mạch đứt là cả hàng hoặc cột đó mất tín hiệu, tạo ra dải liệt thẳng tắp. Nguyên nhân thường là va đập hoặc ép cong. Trường hợp này cần thay màn, không có cách xử lý phần mềm nào giúp được.
Làm sao biết lỗi do phần mềm hay phần cứng?
Cách nhanh nhất trên Android là khởi động vào chế độ an toàn. Chế độ này chỉ chạy ứng dụng hệ thống, nên nếu cảm ứng hoạt động lại bình thường thì nguyên nhân là một ứng dụng bạn đã cài. Còn nếu vẫn liệt y hệt, bạn có thể yên tâm loại bỏ khả năng phần mềm.
Có thể thay riêng lớp cảm ứng thay vì cả cụm màn không?
Trên máy đời mới thì gần như không, vì lớp cảm ứng đã được tích hợp thẳng vào tấm nền màn hình. Một số dòng máy cũ có lớp cảm ứng dán rời nên tách thay được, nhưng công đoạn gia nhiệt và bóc keo dễ làm vỡ tấm nền. Bạn nên hỏi kỹ trung tâm sửa chữa về phương án và mức bảo hành trước khi làm.
Máy đang bảo hành thì có được thay màn miễn phí không?
Điều này phụ thuộc vào nguyên nhân được xác định khi kiểm tra. Lỗi do linh kiện thường nằm trong phạm vi bảo hành, còn hỏng do rơi vỡ, ép cong hay vào nước thì thường không. Bạn nên mang máy tới trung tâm bảo hành chính hãng để được kiểm tra và trả lời chính xác cho từng trường hợp.
Kết luận
Điện thoại bị liệt cảm ứng nghe đáng lo nhưng phần lớn trường hợp đều khoanh vùng được trong vài phút: xác định đúng kiểu liệt, khởi động lại cưỡng bức, đổi sạc, gỡ miếng dán rồi thử chế độ an toàn. Nếu qua hết các bước đó máy vẫn không nhận chạm, đặc biệt là liệt theo dải cố định, hãy sao lưu dữ liệu và mang máy đi kiểm tra sớm. Bạn cũng có thể xem thêm bài tổng hợp điện thoại bị lỗi để đối chiếu với các dấu hiệu khác trên máy mình.
