Nhân hóa là gì? Đây là một trong những biện pháp tu từ quen thuộc nhất trong chương trình Ngữ văn Tiểu học và THCS. Nhờ nhân hóa, ông trời, cây cối, con vật hay đồ vật vô tri bỗng biết nói, biết cười, biết buồn vui như con người. Ví dụ câu thơ “Ông trời mặc áo giáp đen ra trận” khiến bầu trời trước cơn mưa hiện lên sống động như một vị tướng. Trong bài viết này, bạn sẽ nắm được định nghĩa, các kiểu nhân hóa, tác dụng, cách phân biệt với ẩn dụ cùng bộ bài tập có đáp án chi tiết.
Nhân hóa là gì?
Nhân hóa là biện pháp tu từ gọi hoặc miêu tả con vật, cây cối, đồ vật, hiện tượng thiên nhiên… bằng những từ ngữ vốn chỉ dùng cho con người. Nói cách khác, người viết “gán” cho sự vật những đặc điểm, hành động, suy nghĩ và tình cảm của con người. Nhờ đó, thế giới loài vật, cây cối và đồ vật trở nên có hồn, sinh động và gần gũi hơn với người đọc.
Ví dụ, thay vì viết “gió thổi mạnh”, tác giả có thể viết “gió đang gào thét ngoài hiên”. Từ “gào thét” vốn tả tiếng người, nay được dùng cho gió, khiến câu văn giàu hình ảnh và cảm xúc hơn hẳn.
Các kiểu nhân hóa thường gặp
Trong tiếng Việt, nhân hóa thường được chia thành ba kiểu chính. Nắm được ba kiểu này giúp bạn dễ dàng nhận diện và tự đặt câu có sử dụng nhân hóa.
- Dùng từ gọi người để gọi vật: gọi con vật, đồ vật bằng các từ vốn để gọi người như ông, bà, anh, chị, cô, bác… Ví dụ: “ông trời”, “chị ong nâu”, “bác giun”.
- Dùng từ tả hành động, tính chất của người để tả vật: gán cho sự vật những hành động, cảm xúc, tính cách của con người. Ví dụ: “cây bàng ôm lấy sân trường”, “hàng cây đứng lặng buồn thiu”.
- Trò chuyện, xưng hô với vật như với người: nói chuyện, tâm sự thân mật với sự vật như đang nói với một người bạn. Ví dụ: “Trâu ơi, ta bảo trâu này”.
Bảng dưới đây tóm tắt ba kiểu nhân hóa kèm ví dụ và tác dụng để bạn dễ ghi nhớ:
| Kiểu nhân hóa | Ví dụ | Tác dụng |
| Dùng từ gọi người để gọi vật | “ông trời”, “chị ong nâu”, “bác giun” | Khiến sự vật trở nên thân thuộc, có “danh xưng” như con người |
| Dùng từ tả hành động, tính chất của người để tả vật | “cây bàng ôm lấy sân trường”, “sóng biển giận dữ” | Gợi hình, gợi cảm; sự vật như biết vận động, có cảm xúc |
| Trò chuyện, xưng hô với vật như với người | “Trâu ơi, ta bảo trâu này” | Tạo sự gần gũi, thân mật, bộc lộ tình cảm của người nói |
Tác dụng của nhân hóa là gì?
Nhân hóa là biện pháp được dùng rất nhiều trong thơ văn bởi giá trị biểu cảm cao. Cụ thể, nhân hóa mang lại những tác dụng sau:
- Làm cho sự vật, con vật trở nên sinh động, có hồn và gần gũi hơn, như thể chúng cũng có đời sống riêng.
- Giúp người viết bộc lộ tình cảm, thái độ đối với thiên nhiên, sự vật và thế giới xung quanh một cách kín đáo, tinh tế.
- Tăng tính gợi hình, gợi cảm cho câu văn, câu thơ, giúp hình ảnh hiện lên hấp dẫn và giàu sức biểu cảm.
- Khiến người đọc dễ liên tưởng, dễ đồng cảm và ghi nhớ hình ảnh lâu hơn.
Ví dụ về nhân hóa trong thơ văn có phân tích
Nhân hóa xuất hiện dày đặc trong ca dao, thơ ca (tiêu biểu là thể thơ lục bát) và văn xuôi. Dưới đây là vài ví dụ tiêu biểu kèm phân tích ngắn:
Ví dụ 1: “Ông trời mặc áo giáp đen ra trận” (Trần Đăng Khoa). Trời được gọi bằng “ông” và được tả hành động “mặc áo giáp đen ra trận”. Cả hai kiểu nhân hóa cùng xuất hiện, biến bầu trời đầy mây đen trước cơn giông thành một vị tướng oai phong, khiến khung cảnh thiên nhiên trở nên hùng tráng và sinh động.
Ví dụ 2: “Trâu ơi ta bảo trâu này / Trâu ra ngoài ruộng trâu cày với ta” (ca dao). Con trâu được xưng hô thân mật “trâu ơi” và trò chuyện như một người bạn lao động. Cách nhân hóa này thể hiện sự gắn bó, yêu thương giữa người nông dân và con vật trong đời sống đồng áng.
Ví dụ 3: “Hàng bưởi đu đưa / Bế lũ con / Đầu tròn / Trọc lốc” (Trần Đăng Khoa). Cây bưởi được tả như người mẹ “bế lũ con” là những quả bưởi non, gợi hình ảnh trìu mến, ấm áp.
Phân biệt nhân hóa và ẩn dụ
Nhiều bạn dễ nhầm nhân hóa với ẩn dụ vì cả hai đều là biện pháp tu từ dựa trên sự liên tưởng. Điểm khác nhau cốt lõi như sau:
- Nhân hóa: gán đặc điểm, hành động của con người cho sự vật, con vật. Sự vật được nhắc đến vẫn hiện diện trực tiếp trong câu. Ví dụ: “ông mặt trời thức dậy” – mặt trời vẫn xuất hiện, chỉ được “người hóa”.
- Ẩn dụ: gọi tên sự vật này bằng tên sự vật khác có nét tương đồng, nhằm ẩn đi sự vật được nói tới. Ví dụ: “Thuyền về có nhớ bến chăng” – “thuyền” và “bến” ẩn dụ cho người đi và người ở lại.
Cách nhớ nhanh: nhân hóa luôn làm sự vật “giống con người”; còn ẩn dụ thì “gọi A để chỉ B”. Bạn có thể xem thêm tổng hợp các biện pháp tu từ để hệ thống lại toàn bộ kiến thức.
Một số lưu ý khi sử dụng nhân hóa
- Chỉ nên dùng nhân hóa khi thật sự phù hợp; lạm dụng sẽ khiến câu văn gượng ép, thiếu tự nhiên.
- Từ ngữ nhân hóa cần đúng sắc thái: dùng “gào thét” cho gió bão, “thì thầm” cho làn gió nhẹ mới hợp cảnh.
- Khi làm bài tập, hãy chỉ rõ từ ngữ nào tạo nên phép nhân hóa và thuộc kiểu nào để bài phân tích thuyết phục.
Bài tập về nhân hóa có đáp án
Bài 1: Chỉ ra phép nhân hóa trong câu: “Ông trời mặc áo giáp đen ra trận”.
Đáp án: Trời được gọi là “ông” (dùng từ gọi người để gọi vật) và được tả hành động “mặc áo giáp đen ra trận” (dùng từ tả hành động của người để tả vật).
Bài 2: Câu “Chị ong nâu nâu bay đi tìm mật” thuộc kiểu nhân hóa nào?
Đáp án: Kiểu dùng từ gọi người (“chị”) để gọi vật là con ong.
Bài 3: Đặt một câu có sử dụng phép nhân hóa để tả cơn mưa.
Gợi ý đáp án: “Những giọt mưa tinh nghịch nhảy nhót trên mái nhà.” Từ “tinh nghịch”, “nhảy nhót” vốn tả người, được dùng cho giọt mưa.
Bài 4 (trắc nghiệm): Câu nào dưới đây có sử dụng nhân hóa?
A. Trời rất xanh. B. Cây bàng ôm lấy sân trường. C. Bông hoa màu đỏ. D. Con mèo nặng 3 kg.
Đáp án: B – “cây bàng ôm lấy sân trường”, từ “ôm” là hành động của người.
Câu hỏi thường gặp về nhân hóa
Nhân hóa là gì?
Nhân hóa là biện pháp tu từ dùng từ ngữ vốn để gọi hoặc tả con người để gọi, tả con vật, cây cối, đồ vật, hiện tượng, khiến chúng trở nên sinh động, gần gũi như con người.
Có mấy kiểu nhân hóa?
Có ba kiểu: dùng từ gọi người để gọi vật; dùng từ tả hành động, tính chất của người để tả vật; và trò chuyện, xưng hô với vật như với người.
Nhân hóa có tác dụng gì?
Nhân hóa làm sự vật sinh động, có hồn, gần gũi, giúp bộc lộ tình cảm và tăng sức gợi hình, gợi cảm cho câu văn, câu thơ.
Nhân hóa khác ẩn dụ ở điểm nào?
Nhân hóa gán đặc điểm của con người cho sự vật (sự vật vẫn xuất hiện trực tiếp), còn ẩn dụ gọi tên sự vật này bằng sự vật khác có nét tương đồng (ẩn đi sự vật được nói tới).
Cho một vài ví dụ về nhân hóa?
Một số ví dụ quen thuộc: “ông trời”, “chị ong nâu”, “cây bàng ôm lấy sân trường”, “Trâu ơi ta bảo trâu này”.
Nhân hóa thường gặp ở đâu?
Nhân hóa xuất hiện phổ biến trong ca dao, thơ ca và văn xuôi, đặc biệt là các bài viết tả cảnh, tả con vật trong chương trình Tiểu học và THCS.
Kết luận
Tóm lại, nhân hóa là biện pháp tu từ dùng từ ngữ tả người để gọi, tả sự vật, gồm ba kiểu và có tác dụng làm sự vật sinh động, gần gũi, giàu cảm xúc. Nắm vững nhân hóa cùng cách phân biệt với ẩn dụ sẽ giúp bạn cảm thụ và viết văn hay hơn. Bạn có thể tham khảo thêm bài so sánh là gì và điệp ngữ là gì trên chuyên mục tin tức của Hoàng Hà Mobile để hoàn thiện kiến thức về các biện pháp tu từ.
